Şimdilik binde 5 oranında olan, 2. el araç satışları için hazırlanan yasa taslağının yakında TBMM Genel Kurulu’na gelerek yasalaşması bekleniyor. Bilindiği üzere T.C. Anayasası madde 73/4. ile vergi oranları belirli limitler dahilinde Cumhurbaşkanı tarafından değiştirilebilmektedir ve bu limitler bir hayli esnektir.

Vergi oranını binde 5 olarak kabul edersek, bu verginin uygulanacağı matrah ise aracın alım satımındaki parasal değer olacaktır. Ancak kanun koyucu burada vergi erezyonunu önlemek için tedbir almıştır. Satış esnasında vergi hesaplanırken dikkate alınacak en düşük matrah, aracın kasko değeri olarak kabul edilecektir. Örneğin aracın kasko değeri 200.000TL ve gerçekteki satış bedeli 180.000 TL ise vergi 200.000TL üzerinden hesaplanacaktır.

Türkiye’de geçtiğimiz sene (2020 yılı) yaklaşık 6 milyon adet araç satışı ile birlikte 300 milyar TL’lik bir piyasa dikkate alındığında binde 5 oranında vergi yaklaşık olarak 1.5 milyar TL’lik bir bütçe sağlayacak. Yaklaşık olarak 3 milyar dolara mal olan Yavuz Sultan Selim Köprüsü’nün bedeli, toplanacak bu binde 5 vergi ile 15 yılda karşılanabiliyor.

Aynı zamanda araç fiyatları döviz kuruna endeksli olduğundan dolayı artan döviz kuru vergi gelirlerini de arttıracaktır. Bununla birlikte noter satışı öncesi tahsil edildiği taktirde hazineye hızlı bir nakit girişi sağlayacak olan verginin bir amacı da al satçıları olabildiğince engellemek olduğunu düşünüyoruz.

Her ne kadar düşük oranlı olarak görünse de ülkemizde dolaylı vergilerin ağırlığının çok fazla olması ve nihayetinde bu vergi yükünün yansıyacağı kişilerin yine son tüketici olması nedeniyle araç almak isteyenler için kötü bir haber olarak değerlendirilebilir. Nasıl ki tapu harcı ev alırken bir rutin haline gelmiş ve piyasada genellikle alıcı tarafından ödeniyorsa, bu vergi de alıcıya yansıyacak ve 2. el araç satışlarında satış fiyatının üzerine bir masraf olarak eklenecektir.

Kanunda yapılan son değişiklikten önce araç bedellerinin tamamı için amortisman ayrılarak gider yazılabiliyor ve aracın giderlerinin de tamamı matrahtan indirilebiliyordu. Ancak 7.12.2019 tarihli Resmi Gazete’de yayımlanan 7194 sayılı Dijital Hizmet Vergisi ile Bazı Kanunlarda ve 375 Sayılı Kanun Hükmünde Kararnamede Değişiklik Yapılması Hakkında Kanun ile hem amortisman giderleri hem de araç giderleri ile ilgili sınırlandırma getirildi.

Eğer sıfır km binek otomobil satın alınacaksa, vergiler hariç en fazla 140.000 ₺’ye kadarlık kısmı gider olarak dikkate alınabilir. Katma değer vergisi kanuna göre indirim yapılamayan KDV, gider olarak yazılabilir . ÖTV ve KDV toplamının ise en fazla 140.000 ₺’si gider yazılabilir.

Binek otomobilin ikinci el olarak alındığı hâllerde ise amortismana tabi tutarı ise 300.000 ₺’yi aşamaz. Aşan kısmı gider olarak dikkate alınmaz.

Araçlara ilişkin giderlerin ise en fazla yüzde 70’i gider olarak kabul edilmektedir. Bu giderlerin KDV tutarları ise KDV kanununa göre ancak yüzde 70 i indirilebilmektedir. Yani araç için yapılan bakım, onarım, akaryakıt, OGS, HGS, Köprü Geçiş Ücretleri, kasko, sigorta, kredi faizi gibi tüm gider kalemlerinin en fazla yüzde 70’i gider yazılır. Kısacası araç tamamen şirkette kullanılsa bile 100 ₺’lik yakıtın 70 ₺’si şirket giderlerine eklenebilir. Yapılan giderlerin işletmeye veya envantere kayıtlı ya da kiralama yoluyla edinilen binek otomobillere ilişkin olup olmamasının bir önemi bulunmamaktadır. Tüm binek otomobiller için aynı kısıtlama söz konusudur.

Kanuna ilişkin Genel Tebliğ’de; 2020 yılı için kiralama yoluyla edinilen binek otomobillerinin her birine ilişkin aylık kira bedelinin 5.500 ₺’ye kadarlık kısmı kabul edilmektedir.

Sınırlandırma kapsamına giren binek otomobiller tanımı ve bu grupta nelerin olduğunun cevabı ise, Türk Gümrük Tarife Cetvelinin 87.03 pozisyonunda yer alan motorlu taşıtlardır.

Binek otomobil kiralama işi ile uğraşan mükellefler sınırlandırmadan istisna olarak tutulmaktadır. Ancak diğer faaliyetlerle uğraşan mükellefler ise bu sınırlandırmaya tabi olmaktadır.

Galerilerde araç satışları çoğunlukla banka yolu ile yapıldığı için hesap hareketleri ve satın alan kişinin ifadeleri üzerine matrah farkı kolayca tespit edilebilir. Bunun yanında noter kayıtları ile de kıyaslama yapılarak olması gereken kazanç diğer veriler ile kıyaslanarak incelenebilir.

Mesleği araç alım satım işleri olmayan, araç alıp kısa süre içinde yüksek oranda kar ederek satanların ise yıl içerisinde birden çok araç satışı noter veya banka hesap hareketleri ile tespit edilebilir. Böyle bir tespitin yapılması haline bu kişilere Gelir Vergisi mükellefiyeti tesis ettirebilir ve beyan etmedikleri tüm kazançları vergi ziyaı cezası ve diğer cezalar ile birlikte istenebilir. Vergi ziyai cezası ise ödenmeyen vergi kadar ödenmesi gereken bir cezadır.

Örneğin; 2020 Ocak ayında daha önce hiç mükellefiyeti olmayan Bay N kişisi bir araç alıp, aynı fiyata satsın. Bu işlemin ardından yine aynı 2020 yılı içerisinde 220.000 TL’ye almış olduğu aracı 300.000 TL’ye satarsa; vergi idaresince artık bu kişinin araç alım satım faaliyeti konusunda ticari bir işe girdiği yorumlanarak, ticari kazanç elde ettiği düşünülebilir. Bu durumda Bay N yıl sonunda yaptığı alış satıştan kabaca 80.000 TL kâr elde etmiş olur. Eğer bu faaliyeti vergi idaresince tespit edilirse 80.000 TL üzerinden Gelir Vergisi hesaplanabilir. İnceleme sonucunda, yaklaşık 17.000 TL Gelir Vergisi, 17.000 TL Vergi Ziyaı cezası ve gecikme faizi ile birlikte fatura düzenlememe fiili nedeniyle fatura bedelinin yüzde 10’u oranında her bir fatura için 18.000’i geçmeyecek şekilde özel usulsüzlük cezasına çarptırılabilir. Bu durumda vergi ve ceza toplamı ödenecek tutar 50.000 TL’nin üzerine çıkabilir.

Bu nedenle araç alış satışlarında araçların gerçek bedelleri dikkate alınarak satışın yapılması çok önemlidir. Aracın gerçek satış bedelinden farklı bir tutarda fatura düzenlenmiş ise, bu belge sahte veya muhteviyatı itibariyle yanıltıcı belge olarak kabul edilebilir ve Vergi Usul Kanunu 359. maddeye göre Vergi Kaçakçılığı suçu işlenmiş sayılır. Bu suç uyarınca kaçırılan vergi tutarının 3 katı kadar vergi ziyaı cezası kesilir ve bu fiili işleyen kişi veya kişiler hakkında 3 yıldan 5 yıla kadar hapis cezası istenir.

Ayrıca yıl içerisinde birden çok araç satışı yapan kişinin devlet memuru olduğu tespit edilirse, 657 sayılı kanunun 28. maddesine göre ticari kazancın memurun yapamayacağı işler arasında sayılması nedeniyle memur hakkında disiplin cezası uygulanabilir. Disiplin cezası soruşturması sonucunda memur aynı kanunun 125. maddesinin D bendi uyarınca Kademe İlerlemesinin Durdurulması cezası alabilir.

Araç alışında notere farklı bir rakam beyan etmeye çalışan galericilere ve araç sahiplerine şahit olduysanız ve ödenmesi gereken tüm bedel banka üzerinden ödenmişse yada bir kısmının nakit olarak ödendiğini belgelendirebilirseniz (aynı gün gişeden para çekme vb.), durumu anlatan ihbar dilekçenizi https://ihbar.vdk.gov.tr adresine göndererek bu kişiler hakkınca vergi incelemesinin yapılmasını sağlayabilirsiniz.

Son düzenlemelerle birlikte vergiler hariç fiyatı 130.000 TL’yi aşmayan otomobillerden yüzde 50 oranında ÖTV alınıyor. Fiyat 130.000 TL’ye ulaştığı ya da aştığı anda ÖTV oranı yüzde 80’e çıkıyor. Örneğin, vergisiz fiyatı 129.999 TL olan bir araç yüzde 50 ÖTV ve yüzde 18 KDV ile birlikte 230.098 TL’ye satılıyor. Vergisiz fiyatı 130.000 TL’ye ulaştığı anda ÖTV oranı yüzde 80’e çıkıyor ve satış fiyatı 276.120 TL’ye ulaşıyor. Diğer bir deyişle 1 TL’lik fark 46 Bin TL daha fazla vergi anlamına geliyor.

Vergisiz fiyatı sınırda olan yani satış fiyatı 220-230 Bin TL aralığında olan pek çok aracı büyük bir tehlike bekliyor. Döviz kurlarının artmasıyla birlikte güncellenecek fiyat listeleriyle birçok araca ortalama 50 Bin TL zam gelebilir. Citroen, Dacia, Fiat, Ford, Honda, Kia, Opel, Renault, Peugeot, Seat, Skoda, Suzuki, Toyota ve Volkswagen markalarının çok satan modellerinin yeni vergi dilimine dahil olması bekleniyor.

Listede yer alan araçları şu anda satın almak mümkün değil. Zam beklentisi araçların tamamının satılmasına neden oldu. Bazıları ise ihtiyacı olmadığı halde zamlardan sonra 40-50 Bin TL kârla satmak için alım yaptı.

Sıfır otomobil satışlarında adeta bir karaborsa oluştu. Satış temsilcilerinin araçları eş, dost ve akrabalarına ayırdığı ya da tüketicileri 20-30 bin TL’lik aksesuar almaya zorladığı iddia ediliyor.

Söz konusu zamların ikinci el araç piyasasını ortalama yüzde 30 oranında yukarı çekmesi bekleniyor.

Tüketiciler kademeli vergilendirme sistemiyle bu sorunun kökten çözülebileceğine inanıyor.

Volkswagen Golf 1.5 TSI ACT 150 PS DSG modeli benzinli ve otomatik vites aracın vergisiz fiyatı 129.914 TL olarak görünüyor. Buna yüzde 50 ÖTV ve ÖTV’li fiyat üzerine yüzde 18 vergi eklendiğinde aracın vergi yükü yüzde 77’ye çıkıyor ve satış fiyatı 231.600 TL olarak ortaya çıkıyor. Bu fiyatın yalnızca opak (mat) renkli araç için geçerli olduğunu belirtmek gerekiyor.

Aracın daha parlak ve canlı görünmesi isteniyorsa opak yerine metalik boya tercih edilebilir. Aynı aracın metalik boya farkı 2.040 TL olsa da bu fark onun bir üst vergi dilimine girmesine sebep oluyor. Aracın vergisiz fiyatı 131.953 TL’ye yükseldiği için ÖTV oranı yüzde 80’e yükseliyor. KDV hesaplaması da ÖTV’li fiyat üzerinden yapıldığından vergi yükü yüzde 112’ye çıkıyor ve aracın satış fiyatı 281.921 TL’ye yükseliyor.

Özetle, aynı araçta sadece metalik boya için 50 Bin TL (48 Bin TL’si vergi) fazla ödeme yapmak gerekiyor. Bu durum yalnızca Volkswagen markasında değil vergi dilimi değişen tüm araçlarda aynı şekilde oluyor.

Motor silindir hacmi 1.600 cm3’ü geçmeyen araçlarda ÖTV oranı üç dilimde hesaplanıyor. Vergisiz fiyatı 85.000 TL’yi aşmayan araçlarda ÖTV oranı yüzde 45, 85.000 TL ile 130.000 TL arasında olan araçlarda yüzde 50 olarak uygulanıyor. Vergisiz fiyatı 130.000 TL’yi aşan araçlarda ÖTV oranı bir anda yüzde 80’e çıkıyor.

ÖTV dilimlerindeki makasın açılması jant, boya, sunroof, multimedya sistemi gibi küçük opsiyonlarda astronomik farkların ortaya çıkmasına sebep oluyor.

Yerli üretim araçların baz modellerin yüzde 45 ile 50 arasında ÖTV uygulanıyor ancak vergi yalnızca ÖTV ile sınırlı kalmıyor. Bunun üzerine bir de yüzde 18 oranında KDV alınıyor. İki vergi yükü birleşince araç satış fiyatının yüzde 70’den fazla artmasına sebep oluyor.

Fiat Egea 1.4 Fire 95 HP modeli yüzde 60 yerlilik oranına sahip yerli üretim aracın vergisiz bedeli 63.816 TL olarak görünüyor. Buna yüzde 45 ÖTV ve ÖTV’li fiyat üzerinden hesaplanan yüzde 18 KDV eklenince satış fiyatı 110.990 TL’ye ulaşıyor.

Toyota Corolla 1.6 Vision modeli yüzde 55 yerlilik oranına sahip aracın vergisiz bedeli 90.735 TL olarak görünüyor. Buna yüzde 50 ÖTV ve yüzde 18 KDV eklenince satış fiyatı 161.800 TL’ye ulaşıyor.

Renault Clio Joy 1.0 SCe 72 bg modeli yüzde 66 yerlilik oranına sahip ve vergisiz araç bedeli 77.258 TL olarak görünüyor. Buna yüzde 45 ÖTV ve yüzde 18 KDV eklendiğinde satış fiyatı 133.900 TL olarak ortaya çıkıyor.

Son yapılan ÖTV düzenlemesinde yerli imalatın desteklenmesinin amaçlandığı belirtilmişti. Ancak en ucuz yerli üretim otomobil, vergi yükü (ÖTV ve KDV) nedeniyle 110.000 TL sınırını aştı. Araçlarda donanım arttıkça vergi oranları daha da yükseliyor. Örneğin, Fiat Egea’nın yüksek donanımlı modeli manuel vites 1.6 M.Jet 120 HP aracının satış fiyatı 198.900 TL’ye ulaşıyor.

Yılın ilk 8 aylık döneminde ÖTV geliri yüzde 35 artarak 122,7 milyar TL’ye ulaştı. ÖTV’nin tüm vergi gelirleri içindeki payı yüzde 24 oldu.

Döviz kurunun artmasıyla birlikte araçların ÖTV matrahının yükselmesi ve buna bağlı olarak araç fiyatlarının daha da artması bekleniyor.

Aksesuarlar içinde cam filmi, kaput koruma filmi, seramik kaplama, boya koruma, krom kapı eşiği ve üç boyutlu paspas gibi birçok tüketicinin ihtiyaç duymadığı ürünler yer alıyor.

Birçok markanın bayilerinde araç kalmadı. Araç siparişi vermek için 2-3 ay kadar önce araç bedelinin neredeyse tamamını kaparo olarak yatırmak gerekiyor. Ancak ödemeyi bu kadar erken ve peşin olarak yapmak da araç sahibi olmak için yeterli olmuyor.

Sıfır araç satışında aksesuar satışı neredeyse olağan hale geldi. Bazı bayiler aksesuar paketinin yanı sıra takasa araç getirme şartı koşuyor. Yani, sıfır araç almak isteyen müşterinin elindeki aracı piyasa bedelinden daha düşük fiyatla satın alıp, onun üzerinden de kâr etmek istiyor.

Örneğin; Honda Civic Sedan 1.6L ECO Elegance modelinin liste fiyatı 217.900 TL olarak görünüyor. Eskiden bu araca sahip olmak istediğinizde bayiler, liste fiyatı üzerinden indirim yapardı. Şimdi ise liste fiyatındaki tutarı ödemek bile aracı satın almak için yeterli olmuyor. İhtiyacınız olmasa bile bayi tarafından sunulan 10.000 TL’lik aksesuar setini almak gerekiyor. Hâl böyle olunca aracın satış fiyatı 227.900 TL’ye gelmiş oluyor.

ÖTV artışının yalnızca lüks otomobillere uygulandığı, yerli üretim otomobillerin ÖTV oranının azaldığı belirtilse de Eylül fiyatları açıklandığında onların da liste fiyatlarının arttığı görüldü. Otomotiv üreticileri ve distribütörleri, uygulanan vergi indirimine rağmen fiyat artışından çekinmedi.

Örneğin; Renault Clio’nun en ucuz modeli Joy 1.0 SCe 72 bg’nin Ağustos ayındaki liste fiyatı 121.000 TL’ydi. Yerli üretim otomobillere ÖTV indiriminin uygulanmaya başlandığı Eylül ayı itibariyle aynı aracın liste fiyatı 133.900 TL olarak güncellendi.

İkinci el araç fiyatlarındaki artış uzunca bir süredir konuşuluyordu. İkinci el araç fiyatları, sıfır araç fiyatlarına yaklaşmış hatta bazı durumlarda geçmişti.

Örneğin; geçtiğimiz yıl 82.000 TL fiyat ile ilana çıkılan 2012 Model Ford Mondeo otomobil, o tarihte satılmamış ancak aynı otomobil bu yıl 130.000 TL fiyat ile kısa süre içerisinde satıldı.

Bu yükselişin sebebi olarak distribütörlerde sıfır araç olmaması ancak siparişle 2-3 ay sonraya getirtilebilmesi gösteriliyordu. Kimileri de ikinci el ilan sitelerini ve bu siteye ilan veren araç sahiplerini suçluyordu.

Tüm bu olaylar sonucunda ÖTV indirimiyle ikinci el piyasasının hizaya getirilebileceği düşünülüyordu. Sıfır konutlarda faiz oranlarının düşürülmesi, sıfır otomobiller için de ÖTV indirimi beklentisini artırmıştı.

ÖTV indirimi, Eylül ayında bekleniyordu ancak ÖTV’ye indirim yerine zam geldi. Yeni düzenleme ile 120.000 TL üzeri otomobillerde daha önce yüzde 60 olarak uygulanan ÖTV oranı, yüzde 80’e çıkartıldı. Bu da araç fiyatlarında yüzde 10’un üzerinde artış anlamına geliyor.

ÖTV artışın yalnızca ithal otomobillere uygulandığı belirtilse de 1600 cc altı otomobillerin yüzde 99’u, 1600 cc otomobillerin tamamı ithal ediliyor.

Bu değişiklik ile birlikte orta ve üst model araçlarda (çoğu araç bu kategoride) 30 ila 100 bin TL zam bekleniyor. Daha önce 330 bin TL fiyat etiketine sahip Passat Business TDI DSG modelinin fiyatı 370 bin TL’ye yükseliyor.

Karar, ÖTV indirimi gelecek beklentisiyle araçlarını satanları ve yeni otomobil almak için bekleyenleri üzdü. İkinci el araçları ilanda olanlar ise fiyatlarını yükseltmeye başladı.

Bir kötü haber de yeni aracını teslim almayı bekleyenlere geldi. Fiyatı sabitlemek amacıya kapora yatırıp araç siparişi verenlere fatura henüz düzenlenmediği için yeni ÖTV farkının yansıtılacağı öğrenildi.