Can ve mal güvenliğinin temeli olan trafik akışının tanzimi için gerekli kurallara uymak ve uygulanmasını sağlamak son derece önemlidir. EDS’ler kullanılmadan önce trafik polislerinin trafik kurallarının uygunluğuyla ilgili yaptığı denetleme ve uygulamalar yetersiz kalabilmekteydi. Bu yetersiz kontrolden faydalanarak trafik kurallarını hiçe sayanlar yüzünden trafikte kural ihlalleri artmakta, can ve mal kayıpları yaşanmaktaydı.

Kurallara uymayan araçların EDS ile tespit edilmesiyle, ilgili ihlal gereğince cezai işlem uygulanmaktadır. Yapılan uygulama insan kontrolü olmaksızın tamamen elektronik ortamda gerçekleştirildiğinden gece gündüz fark etmeksizin kural ihlal tespitleri yapılabilmektedir.

EDS ile park ihlali, kırmızı ışık ihlali, yaya yolu ihlali, emniyet şeridi ihlali, ters yön ihlali, toplu taşıma araçlarının kullandığı tercihli yolların ihlali, hemzemin geçit ihlali, tramvay yolu ihlali, gabari kontrolü, plaka tanıma, hız koridoru uygulaması gibi trafikte birçok alanda elektronik denetleme yapılabilmektedir.

EDS’ler ile araç sürücülerinin asgari düzeyde trafik kurallarına uyması amaçlanmaktadır. Uygulanan trafik idari para cezalarının kural ihlallerindeki caydırıcılığa katkısı bulunmaktadır. Sistemin uygulandığı birçok bölgede kural ihlallerinde yüzde 90’a yakın azalma gözlemlenmiştir.

EDS sistemi kullanım amacına göre kamera ve sensörler kullanır. Sistem tasarlanan kural ihlallerine göre ceza ve ilgili birimlere bildirim yapmaktadır. EDS’ler yolun kenarında ve üstünde sabit direklerde olabildiği gibi uygun ekipmanlarla mobil trafik kontrol araçlarına da yerleştirilmektedir.

EDS’ler gece görüşlü yüksek çözünürlükte uzak mesafeleri görebilen lenslere sahip özel kameralara sahiptir. Kamera ile alınan dijital görüntü üzerinde görüntü işleme yapılarak aracın plakası belirlenir. Hız kontrolü aynı kamera ile yapılabileceği gibi ek radar sensörleri ile de yapılabilmektedir. Yaya yolu ihlali, tercihli yol ihlali, gabari kontrolü gibi ihlallerinin tespitlerinde manyetik loop, RF, lazer gibi birçok sensör, kameralarla birlikte çalışarak gerekli kontrolleri gerçekleştirmektedir.

EDS’de toplanarak eşleştirilen veriler dijital imza teknikleriyle güvenli bir şekilde saklanılmaktadır. Saat, tarih, konum, kural ihlali çeşidi, ihlal fotoğraflamalarını içeren veriler, kablolu özel bir ağ üzerinden EDS merkezine aktarılır.

2918 Karayolları Trafik Kanunu’na 13/02/2011 tarihinde getirilen Ek Madde 16 ve Ek cümlesi gereğince belediyeler veya sermayesinin tamamı belediyelere ait şirketler tarafından kurulacak elektronik denetleme sistemlerinin, Emniyet Genel Müdürlüğünce trafik ihlallerinin tespiti amacıyla kullanılması durumunda sistem yatırım maliyetine ulaşılıncaya kadar toplanan trafik idari para cezalarının yüzde 30’u devamında ise yüzde 15’i sistem kullanımı hizmet bedeli olarak belediyelere ödeneceği kararlaştırılmıştır.

EDS sistemleri ilk kurulmaya başladığı zamanlarda farklı belediyeler ve sistemi kuran firmalarca tuzak amaçlı para kazanmaya yönelik kurulduğu gündeme gelmiş ve ardından düzenlemelere gidilerek amacına uygun şekilde birçok noktada hizmet vermeye başlamıştır.

Genellikle ana yol hattı üzerinde 50 km/sa veya 70 km/sa ortalama hız ile yeşil dalga uygulaması yapılmaktadır. Tali yollardaki trafik akımı yeşil dalga sisteminin faz sırasına adapte edilmiştir.

Yeşil dalga sistemi ile şehir içinde hız kontrolü sağlanabilmekte, araçların yakıt tüketimleri ve emisyonları düşürülmekte, kavşaklardaki tüm trafik akımlarında yer alan araçların bekleme süreleri kısalmaktadır.

Trafik işaret levhalarını okuyabilen akıllı yeni nesil araçların bazılarında araçlar yeşil dalga hızına otomatik olarak uyabilmektedir.

Günümüzde özellikle trafik yoğunluğunun fazla olduğu bölgelerde trafik yönetimi, çeşitli sensör, görüntü işleme, uzaktan haberleşme vb. yöntemlerle yapılan adaptif sinyalizasyonlu kavşaklar ile gerçekleştirilmektedir. Geniş geometrik alana sahip alanlarda ise trafik akımlarının kesişim noktalarında sinyalizasyon olmayan dönel kavşaklarla trafik yönetimi sağlanmaktadır.

Yeşil dalga sistemi uygulanan kavşaklarda yer alan trafik lambalarındaki yeşil ışığın süresi araçların uyması gereken alt ve üst hız limitlerini belirlemektedir. Sürücülerin tamamı eğer bu hız limitlerine uygun sürüş yaparsa sistem sorunsuz bir şekilde çalışarak kavşaklardaki bekleme süreleri azalacak ve araçların emisyon oranları düşecektir.

Sistem motorlu araçlar için uygulandığı gibi bisiklet yollarının dahil olduğu kesişim noktalarında bisiklet sürücüleri için de bir yeşil dalga kılavuzu ile uygulanmaktadır. Bisiklet yolları için uygulanan yeşil dalga kılavuzuna örnek olarak 2007 yılından beri Danimarka Odense’de aktif olarak kullanılan yeşil LED kılavuzu verilebilir.

Sinyalize kavşaklar arası ortalama hız limiti 70 km/sa, kavşaklar arası 2 km mesafe ve hiçbir kavşakta bekleyen aracın olmadığı en iyi şartların olduğu bir yeşil dalga sistemi düşünelim. Araçların uymaları gereken hızı yüzde 10 sapma ile hesap edersek ilk kavşaktan ortalama 63 km/sa hızla gelen araç bu mesafeyi 115 saniyede, 70km/sa ile gelen araç 103 saniyede ve 77 km/sa hızla gelen araç 94 saniyede kat edecektir. Dolayısıyla belirlenen sapmaya göre en yavaş ve en hızlı aracın yeşil dalga sistemi olan kavşaklardan yeşilde geçebilmeleri için kavşaklardaki yeşil süresinin minimum 115-94=21 saniye olması ve araç yoğunluğuna göre süre artışı uygulaması gerekmektedir.

Sinyalize kavşaktan belirlenen yeşil süresi içinde geçebilecek araç sayısı teorik olarak hesaplanarak belirlenen süreler trafik ekiplerince kavşak kontrol cihazlarına programlanmaktadır.

Yeşil dalga sisteminin uygulandığı ilk kavşakta kırmızıda bekleyip yeşilde harekete geçen araç kümesi yeşil dalga hız limit aralığına uymasına rağmen ilk kavşaktaki araç kuyruğundan dolayı ikinci kavşağın yeşil süresine yetişemeyerek sistemin işleyişinin bozulmasına neden olabilecektir.

Yeşil dalga sistemini bozan diğer bir unsur da tüm araçların belirlenen hız aralığında seyahat etmemeleri sonucu kavşaklarda araç birikmesidir. Yeşil dalgaya uyan araç sürücüleri kavşakta bekleyen araçların kalkışlarını beklemek zorunda olduklarından hızlarını düşürmek veya duraksamaktadırlar.

Yeşil dalga sisteminin daha verimli kullanılabilmesi kavşakta çok az ya da hiç bekleyen araç olmamasına bağlıdır. Kavşaklardaki tüm yönlere ait araç yoğunluğu incelenerek her yöne uygun yeşil süresi verilmelidir.

Yeşil dalga, sinyalizasyon olan kavşaklardaki araç yoğunluğunun azaltılarak trafik yönetiminin iyileştirilmesi için kullanılan yardımcı bir sistemdir.

Sinyalizasyon yapılan kavşakların en temel sorunu kırmızı ışıkta bekleyen araçların oluşturduğu araç kuyruğudur. Kuyruk uzadıkça kavşakta bekleyen araç yoğunluğu artacağından sürücülerin kavşakta bekleme süreleri de artacaktır.

Yeşil dalga sisteminin iyileştirilmesi için tüm sürücülerin bilgilendirilmesi amacıyla yol üzerinde yapılacak olan ışıklı hız bilgilendirme kılavuzlarıyla sistem verimliliğinin arttırılacağı, trafik simülasyon programları aracılığıyla belirlenebilmiştir. Trafikte kılavuzlu yeşil dalga çalışmasının detaylarına buraya tıklayarak ulaşabilirsiniz.