Araç bayileri önünde alışılmışın dışında görüntüler oluştu. İlk bakışta market ya da bankamatik kuyruğu gibi görünen bu kuyruk aslında sıfır araç alma kuyruğu.

Döviz kurunun etkisiyle sıfır araçlara geçtiğimiz aya göre ortalama yüzde 5 oranında zam yapıldı. Buna ek olarak bayiler, araç almak isteyenlere liste fiyatının üzerine 10-20 bin TL aralığında aksesuar almayı şart koşuyor. Yani artık araçları liste fiyatından almak bile mümkün değil.

Tüm bunlara rağmen sıfır araçlara olan ilgi azalmadı. İkinci el araç fiyatlarının yüksek olması nedeniyle vatandaşlar sıfır araçlara yoğun ilgi göstermeye başladı. Öyle ki, sıfır otomobil almak isteyenler bayiler önünde uzun kuyruklar oluşturdu.

Görüntüler 1 Ekim 2020 sabahı Honda bayisi önünde çekildi. Sıraya girenlerin bir çoğu Honda Civic 1.6L ECO Elegance modeli için oradaydı. Eylül ayında 218 bin TL’ye satılan aracın fiyatı Ekim ayında 229 bin TL’ye yükseltildi.

Sırada olan bazı kişilerin galerici esnafı olduğu öğrenildi. Tüketiciler, böylesine yoğun bir talep yaşanırken fiyatların düşeceğine inanmıyor. Bazıları halen fırsatı varken araç almak istiyor, bazıları da alıp hiç kullanmadan kâr ederek satmayı planlıyor.

İkinci el araçların fiyatları geçtiğimiz yılın aynı dönemine göre yüzde 60’ın üzerinde artış göstermişti. Temmuz ayında 721 Bin otomobil satışı gerçekleşmişti ancak Ağustos ayında bu sayı 589 Bin’e geriledi. Diğer bir deyişle ikinci el otomobil pazarı Ağustos ayında yüzde 18 daralma gösterdi.

Yılın ilk 8 aylık döneminde sıfır otomobil satışları yüzde 69 artarken, ikinci el pazarı yalnızca yüzde 25 oranında büyüdü.

İkinci el araç pazarı, sıfır otomobillerdeki tedarik sıkıntısı sebebiyle adeta uçuşa geçmişti. Öyle ki, ikinci el araçlar, sıfır km aynı araca göre yüzde 10-20 aralığında daha pahalı ilana koyuluyordu. Araç sahipleri, yüksek fiyatlar için bayilerde araç olmamasını gerekçe gösteriyordu.

İkinci el otomobil pazarına yönelik yapılan çalışma, uçtu, kaçtı gibi yorumların yapıldığı pazarın aslında nasıl küçüldüğünü gösterdi.

Son dönemde, araç fiyatlarının artması ve kredi faizleri yükselmesi arz talep dengesinin bozulmasına sebep oldu. Normal koşullarda talebin azalması durumunda araç fiyatlarının düşmesi beklenir ancak tüketiciler fiyatların düşeceğine inanmıyor.

Sıfır otomobillerdeki vergi ve kur nedeniyle ortaya çıkan fiyat artışı, ikinci el araçların fiyatını daha da artırabilir.

Son düzenlemelerle birlikte vergiler hariç fiyatı 130.000 TL’yi aşmayan otomobillerden yüzde 50 oranında ÖTV alınıyor. Fiyat 130.000 TL’ye ulaştığı ya da aştığı anda ÖTV oranı yüzde 80’e çıkıyor. Örneğin, vergisiz fiyatı 129.999 TL olan bir araç yüzde 50 ÖTV ve yüzde 18 KDV ile birlikte 230.098 TL’ye satılıyor. Vergisiz fiyatı 130.000 TL’ye ulaştığı anda ÖTV oranı yüzde 80’e çıkıyor ve satış fiyatı 276.120 TL’ye ulaşıyor. Diğer bir deyişle 1 TL’lik fark 46 Bin TL daha fazla vergi anlamına geliyor.

Vergisiz fiyatı sınırda olan yani satış fiyatı 220-230 Bin TL aralığında olan pek çok aracı büyük bir tehlike bekliyor. Döviz kurlarının artmasıyla birlikte güncellenecek fiyat listeleriyle birçok araca ortalama 50 Bin TL zam gelebilir. Citroen, Dacia, Fiat, Ford, Honda, Kia, Opel, Renault, Peugeot, Seat, Skoda, Suzuki, Toyota ve Volkswagen markalarının çok satan modellerinin yeni vergi dilimine dahil olması bekleniyor.

Listede yer alan araçları şu anda satın almak mümkün değil. Zam beklentisi araçların tamamının satılmasına neden oldu. Bazıları ise ihtiyacı olmadığı halde zamlardan sonra 40-50 Bin TL kârla satmak için alım yaptı.

Sıfır otomobil satışlarında adeta bir karaborsa oluştu. Satış temsilcilerinin araçları eş, dost ve akrabalarına ayırdığı ya da tüketicileri 20-30 bin TL’lik aksesuar almaya zorladığı iddia ediliyor.

Söz konusu zamların ikinci el araç piyasasını ortalama yüzde 30 oranında yukarı çekmesi bekleniyor.

Tüketiciler kademeli vergilendirme sistemiyle bu sorunun kökten çözülebileceğine inanıyor.

Yerli üretim araçların baz modellerin yüzde 45 ile 50 arasında ÖTV uygulanıyor ancak vergi yalnızca ÖTV ile sınırlı kalmıyor. Bunun üzerine bir de yüzde 18 oranında KDV alınıyor. İki vergi yükü birleşince araç satış fiyatının yüzde 70’den fazla artmasına sebep oluyor.

Fiat Egea 1.4 Fire 95 HP modeli yüzde 60 yerlilik oranına sahip yerli üretim aracın vergisiz bedeli 63.816 TL olarak görünüyor. Buna yüzde 45 ÖTV ve ÖTV’li fiyat üzerinden hesaplanan yüzde 18 KDV eklenince satış fiyatı 110.990 TL’ye ulaşıyor.

Toyota Corolla 1.6 Vision modeli yüzde 55 yerlilik oranına sahip aracın vergisiz bedeli 90.735 TL olarak görünüyor. Buna yüzde 50 ÖTV ve yüzde 18 KDV eklenince satış fiyatı 161.800 TL’ye ulaşıyor.

Renault Clio Joy 1.0 SCe 72 bg modeli yüzde 66 yerlilik oranına sahip ve vergisiz araç bedeli 77.258 TL olarak görünüyor. Buna yüzde 45 ÖTV ve yüzde 18 KDV eklendiğinde satış fiyatı 133.900 TL olarak ortaya çıkıyor.

Son yapılan ÖTV düzenlemesinde yerli imalatın desteklenmesinin amaçlandığı belirtilmişti. Ancak en ucuz yerli üretim otomobil, vergi yükü (ÖTV ve KDV) nedeniyle 110.000 TL sınırını aştı. Araçlarda donanım arttıkça vergi oranları daha da yükseliyor. Örneğin, Fiat Egea’nın yüksek donanımlı modeli manuel vites 1.6 M.Jet 120 HP aracının satış fiyatı 198.900 TL’ye ulaşıyor.

Yılın ilk 8 aylık döneminde ÖTV geliri yüzde 35 artarak 122,7 milyar TL’ye ulaştı. ÖTV’nin tüm vergi gelirleri içindeki payı yüzde 24 oldu.

Döviz kurunun artmasıyla birlikte araçların ÖTV matrahının yükselmesi ve buna bağlı olarak araç fiyatlarının daha da artması bekleniyor.

İkinci el araç fiyatlarındaki artış uzunca bir süredir konuşuluyordu. İkinci el araç fiyatları, sıfır araç fiyatlarına yaklaşmış hatta bazı durumlarda geçmişti.

Örneğin; geçtiğimiz yıl 82.000 TL fiyat ile ilana çıkılan 2012 Model Ford Mondeo otomobil, o tarihte satılmamış ancak aynı otomobil bu yıl 130.000 TL fiyat ile kısa süre içerisinde satıldı.

Bu yükselişin sebebi olarak distribütörlerde sıfır araç olmaması ancak siparişle 2-3 ay sonraya getirtilebilmesi gösteriliyordu. Kimileri de ikinci el ilan sitelerini ve bu siteye ilan veren araç sahiplerini suçluyordu.

Tüm bu olaylar sonucunda ÖTV indirimiyle ikinci el piyasasının hizaya getirilebileceği düşünülüyordu. Sıfır konutlarda faiz oranlarının düşürülmesi, sıfır otomobiller için de ÖTV indirimi beklentisini artırmıştı.

ÖTV indirimi, Eylül ayında bekleniyordu ancak ÖTV’ye indirim yerine zam geldi. Yeni düzenleme ile 120.000 TL üzeri otomobillerde daha önce yüzde 60 olarak uygulanan ÖTV oranı, yüzde 80’e çıkartıldı. Bu da araç fiyatlarında yüzde 10’un üzerinde artış anlamına geliyor.

ÖTV artışın yalnızca ithal otomobillere uygulandığı belirtilse de 1600 cc altı otomobillerin yüzde 99’u, 1600 cc otomobillerin tamamı ithal ediliyor.

Bu değişiklik ile birlikte orta ve üst model araçlarda (çoğu araç bu kategoride) 30 ila 100 bin TL zam bekleniyor. Daha önce 330 bin TL fiyat etiketine sahip Passat Business TDI DSG modelinin fiyatı 370 bin TL’ye yükseliyor.

Karar, ÖTV indirimi gelecek beklentisiyle araçlarını satanları ve yeni otomobil almak için bekleyenleri üzdü. İkinci el araçları ilanda olanlar ise fiyatlarını yükseltmeye başladı.

Bir kötü haber de yeni aracını teslim almayı bekleyenlere geldi. Fiyatı sabitlemek amacıya kapora yatırıp araç siparişi verenlere fatura henüz düzenlenmediği için yeni ÖTV farkının yansıtılacağı öğrenildi.