Akü değişimi için öncelikle aracınızda kullanılması gereken akü tipi ve kapasitesi dikkate alınarak yeni akünün satın alınması gerekmektedir.

Güncel araçlarda start stop sistemi bulunmaktadır. Bu sistemde yakıt tüketimini azaltmak için araç fren pedalına basılarak durdurulduğunda belirli bir süre sonra motorun çalışması durdurulur ve tekrar hareket için gaz pedalına basıldığında motor çalıştırılarak harekete geçilir.

Start-stop sistemi sürekli marş motoruna enerji verildiği için akü üzerine ek bir yük oluşturmaktadır. Bu yüzden bu sisteme uygun hızlı şarj olabilen akü kullanmak gerekmektedir.

Akü seçimi doğru bir şekilde yapıldıktan sonra yeni akünün eski akü ile değişimini hızlı ve kolayca yapabilmek için aşağıdaki yöntemleri uygulamanız gerekmektedir;

• Akü değişimi sonrası aracın elektronik tüm donanımları sıfırlanacağından ilk çalıştırma kodlarını kılavuzdan veya servisinizden öğrenmeniz faydalı olacaktır.
• Gerekli çalışmayı yapabilmek için aracınızı trafikten uzakta, hava alan, düz bir zemine aldıktan sonra el frenini çekerek anahtarı kontaktan çıkarmanız gerekmektedir. Aracın tüm elektriksel faaliyetinin bitmesi için bir süre bekleyiniz.
• Araç ve kişisel iş güvenliği tedbirlerini aldıktan sonra işlemlere başlayabilirsiniz.
• Araçların akü gerilimleri 12V DC (Direct current-Doğru akım) seviyesinde olduğundan bu elektriğin çarparak zarar verecek seviyede değildir. Ancak elinizde ya da bileğinizde, kolunuzda bulunan metal yüzük, bileklik gibi takılar kısa devreye sebep olduğunda cildinizi yakarak yaralayabilir. Bu yüzden varsa takılarınızı çıkarınız.
• Özellikle geleneksel sulu tip aküler asit içerdiğinden olası dökülme durumlarında zarar verebilir. Bu yüzden koruyucu gözlük ve eldiven takmayı ihmal etmeyiniz.
• Akü genellikle araçların kaputlarında bir koruyucu plastik içerisinde veya açıkta bulunur. Bazı araçlarda ise bagajda bulunmaktadır. Varsa koruyucu plastik veya kılıf çıkarılarak aküye ulaşılır.
• Kablolar akü kutuplarına vida-somun veya kelepçeyle sabitlenmiştirler. Vidalı tipler için somun ölçüsüne göre 7, 8, 10, 13 mm anahtarlar kullanılabilir. Aracın akü kutup başlarına bağlı olan kabloları kısa devre riskini önlemek için belirli bir sırayla sökülmelidir.
• Önce akünün negatif yani – (eksi) kutbuna bağlı kablo çıkarılır. Çıkarılan bu ucun herhangi metal bir yüzeye temas etmemesi gerektiğinden uygun bir yere kablo bağıyla sabitlenir ve uç mümkünse bant gibi bir yalıtkanla kapatılır. Daha sonra akünün kırmızıyla işaretlenen ve bazı araçlarda üstünde kırmızı kapak olan pozitif yani + (artı) ucuna bağlı kablo çıkarılarak aynı şekilde metal bir yere temas etmemesi sağlanarak kablo bağıyla bir yere sabitlenip yalıtılır.
• Akünün araçla olan elektriksel bağlantıları kesildikten sonra araca sabitlendiği braketler sökülür. Akü ağırlıkları, 15-20 kg civarında olabileceğinden başka birinden yardım alınarak araçtan çıkarılmalıdır. Eski aküyü geri dönüşüm merkezlerine veya yeni aküyü satın aldığınız yere bırakabilirsiniz.
• Aracın, pozitif ve negatif kablo uçlarında korozyon oluşmuş olabileceğinden bir zımpara ile temizlenmelidir.
• Yeni akü, aracın akü yuvasına eski aküyle aynı yöne bakacak şekilde yerleştirilerek braketlerle araca sabitlenir.
• Kullanım sonucu oluşabilecek oksitlenmeyi önlemek için akü kutupları lityum gres ile yağlanır.
• Yeni aküye aracın kablolarını bağlarken sökümdeki sıranın tersi izlenmelidir. Aracın önce pozitif kablosu hiçbir yere temas ettirilmeden doğrudan akünün pozitif kutbuna sabitlenir. Eğer pozitif uç için koruma kapağı varsa takılır. Ardından aracın negatif kablosu akünün negatif kutbuna sabitlenir.
• Akünün plastik muhafazası varsa yerleştirilir.
• Akü değişim işlemi tamamlandıktan sonra kaput içerisindeki çalışma ekipmanları alınarak araç çalıştırılabilir.
• Aracın elektronik donanımları için kod girişleri yapılır ve gerekli tarih, saat ayarlamaları yapıldığında işlem tamamlanacaktır.

Gerekli tedbirler ve elektriksel, kimyasal riskler göz önüne alındıktan sonra aracınızın akü değişimini basitçe anlatıldığı gibi adım adım gerçekleştirebilirsiniz. Herhangi bir adımı atlamak veya gereksiz görmenin yaralanmalara veya aracınızın elektriksel olarak hasar görmesine neden olabileceğini unutmamanız gerekmektedir.

Her akünün teknolojik gelişimlere bağlı olarak ömrünü etkileyen şarj-deşarj çevrim döngüsü vardır. Bu döngü tamamlandığında akünün ömrü tamamlandığından teknolojik olarak uygunsa bakım, uygun değilse yenileme gerekmektedir.

Akü, üretilen elektriği kimyasal enerjiye çevirip depolamakta ve ihtiyaç halinde kimyasal enerjiyi tekrar elektrik enerjisine çevirerek kullanıma sunmaktadır. Şarj-deşarj durumlarındaki kimyasal ve elektriksel döngüyü sürekli ilk kullanımdaki kadar yüksek performansla yapamadıklarından kullanıma bağlı olarak ömürleri azalarak bitmektedir.

Araçların elektrik ihtiyaçları tarihsel olarak incelendiğinde, içten yanmalı motorlar harekete geçirilmek için insan gücüne ihtiyaç duymaktaydı. Motorun çalışması için verilecek ilk hareket aracın krank milinin döndürülmesine dayanıyordu. Motor rölantide kendiliğinden çalışana kadar krank mili üzerine yerleştirilen bir krank kolu insan gücüyle dairesel olarak döndürülmekteydi.

Motorun insan gücüyle yapılan bu ilk çalıştırma yöntemi teknolojik gelişmelerle yerini marş motoruna bırakmıştır. Marş motoru doğru akımla (DC) çalışan bir motordur ve enerjisini aküden almaktadır. Araç kullanıcısı kontaktaki anahtarı çevirdiğinde marş motorunu enerjilendirmektedir. Marş motorunun dişlilerinin bağlı olduğu volan dişlisi dönerek krank milini harekete geçirir. Dolayısıyla silindirlere dolan yakıt hava karışımı yanarak motorun rölantide çalışması sağlanmaktadır.

Binek araçlarda ve motosikletlerde kullanılan aküler, teknolojik olarak araç üreticilerine göre farklılık oluşturmaktadır. AGM (Absorbed Glass Mat-Emdirilmiş kuru tip) akü, VRLA (Valve Regulated Lead Acid-Valfli kurşun asit) akü, FB (Flooded Battery- Geleneksel sulu akü), EFB (Enhanced Flooded Battery-Geliştirilmiş ıslak akü), Jel akü araçlarda kullanılmakta olan akü çeşitleridir.

Akü içerdiği kimyasallardan ötürü titreşim, sarsıntı veya kaza anında dış koruyucu tabakası parçalanabilir ve çevreye kimyasal sızıntısı olabilmektedir. Bu yüzden özellikle motosikletlerde kuru tip bakımsız aküler kullanılır.

Start-stop sistemi olan ve rejeneratif fren enerjisi kazanımı olan araçlarda fiyat performans açısından en çok hızlı şarj olabilen AGM aküler tercih edilmektedir.

Akü ömrünü olumsuz etkileyen sebepleri sıralayacak olursak kullanım ve çevresel etkenler ön plana çıkmaktadır. Aşırı sıcak veya çok düşük sıcaklarda akü içerisinde kimyasal bozunum gerçekleşmekte ve akü ömrünü azaltmaktadır. Kış aylarında, araçların akülerinde yaşanan problemlerin asıl sebebi yazın aşırı sıcaklığa maruz kalan aküdeki buharlaşmadır.

Uzun süre şarj olmayan akü, derin deşarja gittiğinden dolayı akünün tekrar toparlanarak varsayılan gerilimine dönmesi zorlaşmaktadır. Buz çözücü rezistansların ve koltuk ısıtıcıların kullanımı da akü ömrünü olumsuz yönde etkiler. Kısa mesafeli sürüşler, akünün harcadığı enerjiyi tekrar depolamasına fırsat vermeyip yetersiz şarjına sebep olduğundan yine akü ömrünü azaltmaktadır.

Özetlemek gerekirse akü ömrünü arttırmak için uyulacak tedbirler şu şekildedir;

• Kısa mesafeli sürüşlerden kaçınarak uzun mesafeli sürüşler tercih edilmelidir.
• Akü, araç üzerinde gerekli tertibatlarla sabitlenmeli ve kutup bağlantıları çok aşırı veya gevşek sıkılmamalıdır. Hareket halinde titreşimlere ve sarsıntılara maruz kalacağı için kısa devre veya bağlantıların uygun yapılmamasından kaynaklı şarj edilememe bu şekilde önlenecektir.
• Aracın motoru çalışmazken aydınlatma ve ses sistemi açık kalmamalı, çakmaklık çıkışından herhangi bir elektrik yükü beslenmemelidir.
• Kutup başlarındaki oksitleme önlenmelidir. Eğer oksitlenme varsa kutup başları karbonatlı su ile temizlenmeli ve soğuk su püskürtüldükten sonra kurulanmalıdır.
• Yazın araçlar mümkün olduğu kadar gölgede veya kapalı garajda muhafaza edilmelidir. Aşırı sıcaklarda yapılan sürüşlerde motor sıcaklığının da aküye ulaşmasından dolayı akü içerisinde buharlaşma artacak ve yeterli yoğunlukta kimyasal karışımın olmaması nedeniyle akü ömrü azalacaktır.
• Akü gerilimini periyodik olarak kontrol edilmesi faydalı olacaktır. 12,7 V ve üzeri gerilim ortalama olarak tüm akü çeşitleri için yeterli şarj edilmiş akü gerilimini ifade eder. 12 V ve altındaki gerilimler ise akünün boşaldığını gösterir.
• Araçlar uzun süre kullanılmadığında akü kendi kendine deşarj olmaya başlayacaktır. Eğer çok uzun süre kullanılmayacaksa araç aküsü düşük akımla şarj eden bir şarj adaptörüne bağlanmalıdır.

Araç akülerinin ömürlerini önerilen tavsiyelere uyularak arttırılabilir ve bu sayede beklenmedik akü masraflarından kaçınabilirsiniz.