Trafik sigortası yenilenmediğinde, trafik cezası uygulanmasa bile yeni sigorta yapılmak istendiğinde geç kalınan güne göre cezalı olarak yenileme işlemi yapılır. Sigortanın bittiği günün ertesi poliçe düzenlenirse yüzde 5 oranında ceza, geciken her 30 gün için de fazladan yüzde 5 oranında ceza ödenir. Toplam ceza oranı yüzde 50’yi geçemez.

Araçların el değiştirmesi durumunda ise Karayolları Motorlu Araçlar Zorunlu Mali Sorumluluk Tarife Uygulama Esasları’na göre 15 gün boyunca sigorta devam eder. On beşinci günün sonunda ise yine cezai yaptırım uygulanır.

Ayrıca trafik sigortası olmadan çevirmeye girilmesi halinde sigorta yaptırılana kadar araç bağlanır ve otoparka çektirilir. Bu durumda otoparka çektirme ve otopark tutarlarının da ödenmesi gerekir.

Trafik sigortası kaza durumunda karşı tarafın masraflarını karşıladığından dolayı ülkemizde trafiğe çıkan araçlarda Trafik Sigortası Poliçesi’nin bulunması zorunlu tutulmuştur. Trafik sigortası poliçesi kapsamında karşı tarafın malına verilen zarar karşılanır, ilk yardım ve tedavi masrafları karşılanır, ayrıca ölümlü kaza durumunda vefat eden kişinin defin masrafları ile beraber vefat edenin bakmakla yükümlü olduğu aile fertlerinin bakım masrafları da karşılanır.

Trafik sigortası bulunmayan bir araç ile kaza yapılması halinde karşı tarafın aracında kasko bulunuyorsa, karşı taraf kendi kasko poliçesini devreye sokarak aracındaki hasarı tamir ettirebilir. Bu durumda eğer kazada suçlu taraf kasko sahibi değilse, kasko şirketi tamir masraflarını trafik sigortası olmayan taraftan ister. Araçta trafik sigortası olsaydı belirli bir tutara kadar oluşacak masraflar buradan karşılanacaktı ancak trafik sigortası olmadığı için hasar bedeli araç sahibinden istenir.

Trafik lambası, elektrik direği, refüj, trafik işaret ve işaretçileri, kaldırım taşları, demir yolu geçitleri gibi kamuya ait olan mallara hasar verilmesi durumunda aracın trafik sigortası bulunmuyorsa, oluşan zarar kamu davası açılarak tahsil edilir. Trafik sigortasının olması durumunda ise belirtilen limite kadar kamu zararı, sigorta poliçesinden karşılanacaktır.

Kasko, aracı; kaza, yanma, çalınma veya çalınmaya teşebbüs girişimleri, doğal afetler vb. durumların sonucunda alınacak zararların kasko poliçesi kapsamında karşılanmasını sağlar. Kasko, trafik sigortasının aksine karşı tarafın değil, poliçe sahibinin zararlarını karşılanmasını sağlar.

Kısacası her sigortada olduğu gibi risklere karşı önlem olarak kasko satın alınır. Aracınızın değeri sizin için riske girilmeyecek kadar düşükse kasko yaptırılmasına gerek yoktur. Ancak bir kazaya karıştığınızda trafik sigortasının karşı tarafın hasarını karşılamaya yetmemesi durumunda kaskonuz yoksa, fazla zararı sizin karşılamanız beklenir. Kasko ise poliçede belirtilen tutar kadar bu hasarın ödemesini de yapar. Aracınız sizin için değerli olmayabilir ancak değerli bir araç ile kazaya karışmanız durumunda başınıza iş açabilir.

Geçtiğimiz 2020 yılı pandemi ve evden çalışma ile geçen bir yıl oldu ve pek çok kişi aracını kullanmadı. Bu nedenle kasko gerekli mi sorusu bir kez daha sorgulanır oldu. Benzer durumda olan pek çok kullanıcı kasko poliçesini yenilemedi ve sigorta şirketleri bu duruma çare bulabilmek için aylık uygulanabilen kasko poliçeleri imkanı sundular. Bu sayede aracın kullanılmadığı dönemlerde kasko bedeli ödenmemesi sağlandı. Araç kullanılacağı zaman ise hasarsızlık korunarak yeniden kasko güvencesine alınması ile esnek bir sigortalama süreci yapılmış oldu.

Kasko aynı zamanda yol yardımı, lastik değişim hizmeti gibi yan haklar da sunmaktadır. Örneğin araçta LPG varsa ve depo işgal ettiği için stepne taşınmıyorsa araca kasko yaptırmak, lastiğin patlaması durumunda ücretsiz olarak yedek lastiğe kavuşmanızı sağlayacaktır.

Ayrıca bir kaza durumunda siz kusursuz olsanız dahi aracınızın tamiri için yetkili servis karşı tarafın trafik sigortasının onayını bekler. Bu gibi durumlarda kaskonun olması durumunda karşı tarafın trafik sigortası beklenmez ve kasko sayesinde aracın onarımına derhal başlanır. Onarım bedeli daha sonra kasko şirketi tarafından karşı tarafın trafik sigortasından alınır. Bu sayede aracın onarım süreci kısalır.

Tüm bu imkanlar değerlendirildiğinde aracın değerinin yüksekse ve sıklıkla trafikte bulunuluyorsa kasko yaptırmak riskleri azaltmakta ve aracınızı güvence altına alma konusunda önerilmektedir.

Alıcılar, ihtiyaçları doğrultusunda ağır hasar kayıtlı araçları, fiyat olarak hasarsız araçlara göre daha ucuz olması, lüks araçları daha ucuza almak, hasarlı alıp onararak satıp kâr etmek amacıyla tercih etmektedirler.

Bu araçları alırken dolandırıcıların oyunlarına gelmemek için kaza tutanakları, sigorta eksper raporu, servislerde yapılan onarım raporları incelenmeli ve bağımsız bir oto ekspertiz kuruluşunda tüm kontrollerinin yapılarak alınması gerekmektedir.

Kaza, hırsızlık, yangın, doğal afet gibi nedenlerle araçlar ağır hasar kayıtlı araç (çekme belgeli) veya tam hasarlı araç (hurda belgeli) sınıflarına ayrılmaktadır. Tam hasarlı araçlar, büyük maddi hasarlar neticesinde trafikten men edilir. Ağır hasar kayıtlı araçlar ise onarımları yapıldıktan sonra TÜVTÜRK araç muayene istasyonlarında muayeneden geçerek trafiğe tekrar dönebilmektedir.

Sigorta Bilgi ve Gözetim Merkezi (SBM) kayıtlarına göre, her yıl çeşitli sebeplerle maddi hasara uğrayan ok sayıda araç, onarılarak tekrar trafiğe çıkmaktadır.

AB ülkelerinde araç değerinin, yüzde 70 ve üzeri onarım masrafları olduğunda araç ağır kasar kayıtlı olarak tehlikeli araç sınıfına ayrılmaktadır. Ülkemizde ise bu oran daha da aşağılardadır. Kaskosu olan, değerinin yüzde 25-30 aralığında maddi hasara uğrayan araçlar, orijinal yedek parça fiyatlarının yüksek olması, araç sahibinin onarılacak aracı tekrar kullanmak istememesi ve bazen sigorta şirketlerinin maliyet avantajından dolayı araca ağır hasar kaydı verilmektedir.

Ağır hasar kaydı verilen araçlar, başka kişilerce satın alınıp, en iyi şekilde yetkili servislerde orijinal parçalar kullanılarak tamir ettirilip trafiğe çıkabildiği gibi daha çok kâr etmek isteyen kişilerce birçok problem göz ardı edilerek sadece muayeneden geçirilecek şekilde onarılarak da trafiğe çıkarılabilmektedir.

Anlatılanları örnekle açıklamak gerekirse, 800 bin TL piyasa fiyatı olan bir araç kaza geçirdi ve sigorta şirketi eksperi tarafından yaklaşık 200 bin TL civarı onarım maliyeti çıkarıldığını düşünelim. Bu düzeyde hasara uğrayan bir araç, sahibi tarafından tekrar kullanılmak istenmezse kasko şirketi araç sahibine kaskoda belirlenen ücreti ödeyerek aracı satışa çıkaracaktır. Araç 600 bin TL ve üzeri bir rakama satılırsa sigorta şirketi de bu durumda mağduriyet yaşamayacaktır. Aracı alan kişi, yetkili servislerde 200 bin TL’lik masrafı yaparak aracı trafiğe sokarsa trafikte hem kendi güvenliğini hem de diğer araç sürücülerinin güvenliğini riske atmayacaktır. Ancak bu kişi, daha fazla kâr edeyim düşüncesiyle aracı orijinal olmayan parçalarla yetersiz şekilde onararak trafiğe sokar ve satmaya kalkarsa insanların can ve mal güvenliğini riske atacaktır.

Kayıtlarda hasarsız görünen araçlarda bile kayıtsız yapılan onarımlardan dolayı ileride birçok sorun ve mağduriyetler yaşanabilmekte, bu yüzden ağır hasar kayıtlı aracı alırken tüm detaylara daha çok dikkat edilmesi gerekmektedir.

TRAMER veri tabanını kullanarak hasar bilgilerini sorgulayabilmek için web, SMS ve çağrı merkezi olmak üzere üç adet yöntem bulunmaktadır. Sigorta bilgi ve gözetim merkezinin internet sitesi olan https://www.sbm.org.tr/tr/sayfa/web-sorgulama-34 adresinden 8,75 TL karşılığında, tüm operatörlerden 5664’e aracın plakasını yazarak mesaj atarak 9,5 TL karşılığında veya 11890 Çağrı merkezini arayarak dakikası 4,75 TL üzerinden ücretlendirilerek bilgi alınmasının yanında istenildiğinde ücretsiz SMS ile doküman da alınabilmektedir.

Trafikte olan tüm araçlar zorunlu trafik sigortası yaptırmak zorundadır. Trafik sigortası sayesinde yaşanabilecek kaza ve diğer zarar görmelerde tazminlerin gerekli yerlere yapılabilmesi mümkün olmaktadır.

Hasar kayıtlarında, kaza tarihi, hasar çeşidi, ağır hasar olup olmadığı, varsa eksper raporu bilgileri, hasar tutarı ve değişen parça bilgisi verilmektedir.

Araç sahibi, trafikte başka araçlarla karıştığı kazalarda eğer sadece maddi hasar varsa araçların kaza yerindeki fotoğrafları çekilerek kaza tespit tutanağını yazılı veya mobil uygulama üzerinden tarafların görüş birliğiyle düzenler. Tutanak ve kaza fotoğrafları ilgili sigorta şirketine en yakın zamanda gönderilmelidir.

Sigorta şirketi kaza bilgileri ile TRAMER kayıtlarına giriş yapmaktadır. Ardından tarafların sigorta şirketleri hata oranlarında anlaşır veya anlaşmazlık durumunda TRAMER komisyonu tarafından karar verilir. Tarafların kusur oranları yüzde 0, yüzde 50, yüzde 100 şeklinde verilmektedir. Kusur oranına göre eksper tarafından belirlenen araçların onarımları için gerekli tutarlar hesaplanarak ödemeler yapılmaktadır.

Aracın belirlenen sigorta değerinin yüzde 30 veya daha yukarısında çıkan masraflar olduğunda araç ağır hasar kayıtlı, çekme belgeli, diğer bilinen ismiyle pert kaydı verilerek tehlikeli araç sınıfına alınmaktadır.

Hasar kayıtlı araçların kasko ücretleri hasar kayıtsız araçlara göre daha fazla çıkabilmektedir. Ayrıca aracın ikinci el değerinin azalmasına da neden olmaktadır. İkinci el araç alırken aracın hasar kaydını göz önüne alarak alışveriş yapmak faydalı olacaktır.

Öte taraftan bazı araçlar herhangi bir kayıt altına girmeden oto sanayilerinde kayıtsız olarak onarılmaktadır. Bu araçların TRAMER kayıtlarında kaza bilgisi görünmemekte ve hasarsız görüntüsü verilebilmektedir. Bunun için hiçbir zaman TRAMER kayıtlarını yeterli görmeyip aracın yeterli sertifikasyonlara sahip ekspertiz birimlerinde, tüm testlerin yapılmasının ardından satın alınması gerekmektedir.

Oto ekspertiz süreci genel olarak 30 dakika içerisinde tamamlanır ve raporda belirtilen bir süre boyunca geçerli olduğu kabul edilir. Testin hatalı çıkması durumunda yasal süreç tarafınızca başlatılabilir. Oto ekspertiz işleminde genellikle aşağıdaki kontroller yapılır.

• Aracın önceden kaza geçirip geçirmediği,
• Hasar varsa nasıl tamir edildiği,
• Mevcut halinde hasar olup olmadığı,
• Kaportada boya veya değişen parça kontrolü,
• Yanal kayma testi ile yürüyen aksamın test edilmesi,
• Dört süspansiyon için darbe sönümleme testleri,
• Ön ve arka tekerlek fren testleri,
• Motor performans yüzdesinin belirlenmesi,
• Aracın altından yapılan sızdırma kontrolü,
• OBD cihazı vasıtasıyla araç sistemindeki arızaların tespiti.

Yukarıdaki testler çoğunlukla belirtilen sıra ile uygulanır.

Boya cihazı ile boya kalınlık ölçümünden ziyade motor veya aracın alt kısmından şase ve direklerde düzeltme olup olmadığının kontrolü aracın büyük bir kazaya karışıp karışmadığı ile ilgili en önemli belirtileri ortaya koyar.

Ekspertiz için ödenen ücret arttıkça araçta kontrol edilen parça sayısı da artacaktır. Bazı ekspertizler sadece kaporta kısmına bakıp nispeten düşük ücretler istese de detaylı bir ekspertiz yapılması ileride çıkabilecek arızalar için daha aracı satın alırken fiyattan düşmenizi ve çıkabilecek muhtemel arızadan haberdar olmanızı sağlar. Dolayısıyla aracı satın almadan önce yaptırılan ekspertiz işleminin kapsamı yani hangi noktaların kontrol edileceği çok önemlidir. Örneğin, birçok ekspertiz servisi kazalı aracın hava yastıklarını kontrol etmez. Böyle bir durumda satın aldığınız aracın içerisinde hava yastığı olmayabilir.

Ne yazık ki ikinci el piyasasında her zaman dürüst satıcıya rastlanılmaktadır. Bu yüzden araç hakkında bilgi edinmek için satıcının belirlediği ustaya veya ekspertize gitmek çoğu zaman hüsranla sonuçlanır. Bu şekilde aracı aldıktan sonra bitmeyen arızalarla sıkça karşılaşılır ve satarken de ciddi değer kaybı yaşanılabilir. Bu nedenle satıcının önerdiği ekspertiz firmalarının yerine, kendi belirlediğiniz, kurumsal ve detaylı kontrol yapan ekspertiz hizmetlerini tercih etmeniz gerekir.