Şimdilik binde 5 oranında olan, 2. el araç satışları için hazırlanan yasa taslağının yakında TBMM Genel Kurulu’na gelerek yasalaşması bekleniyor. Bilindiği üzere T.C. Anayasası madde 73/4. ile vergi oranları belirli limitler dahilinde Cumhurbaşkanı tarafından değiştirilebilmektedir ve bu limitler bir hayli esnektir.

Vergi oranını binde 5 olarak kabul edersek, bu verginin uygulanacağı matrah ise aracın alım satımındaki parasal değer olacaktır. Ancak kanun koyucu burada vergi erezyonunu önlemek için tedbir almıştır. Satış esnasında vergi hesaplanırken dikkate alınacak en düşük matrah, aracın kasko değeri olarak kabul edilecektir. Örneğin aracın kasko değeri 200.000TL ve gerçekteki satış bedeli 180.000 TL ise vergi 200.000TL üzerinden hesaplanacaktır.

Türkiye’de geçtiğimiz sene (2020 yılı) yaklaşık 6 milyon adet araç satışı ile birlikte 300 milyar TL’lik bir piyasa dikkate alındığında binde 5 oranında vergi yaklaşık olarak 1.5 milyar TL’lik bir bütçe sağlayacak. Yaklaşık olarak 3 milyar dolara mal olan Yavuz Sultan Selim Köprüsü’nün bedeli, toplanacak bu binde 5 vergi ile 15 yılda karşılanabiliyor.

Aynı zamanda araç fiyatları döviz kuruna endeksli olduğundan dolayı artan döviz kuru vergi gelirlerini de arttıracaktır. Bununla birlikte noter satışı öncesi tahsil edildiği taktirde hazineye hızlı bir nakit girişi sağlayacak olan verginin bir amacı da al satçıları olabildiğince engellemek olduğunu düşünüyoruz.

Her ne kadar düşük oranlı olarak görünse de ülkemizde dolaylı vergilerin ağırlığının çok fazla olması ve nihayetinde bu vergi yükünün yansıyacağı kişilerin yine son tüketici olması nedeniyle araç almak isteyenler için kötü bir haber olarak değerlendirilebilir. Nasıl ki tapu harcı ev alırken bir rutin haline gelmiş ve piyasada genellikle alıcı tarafından ödeniyorsa, bu vergi de alıcıya yansıyacak ve 2. el araç satışlarında satış fiyatının üzerine bir masraf olarak eklenecektir.

Galerilerde araç satışları çoğunlukla banka yolu ile yapıldığı için hesap hareketleri ve satın alan kişinin ifadeleri üzerine matrah farkı kolayca tespit edilebilir. Bunun yanında noter kayıtları ile de kıyaslama yapılarak olması gereken kazanç diğer veriler ile kıyaslanarak incelenebilir.

Mesleği araç alım satım işleri olmayan, araç alıp kısa süre içinde yüksek oranda kar ederek satanların ise yıl içerisinde birden çok araç satışı noter veya banka hesap hareketleri ile tespit edilebilir. Böyle bir tespitin yapılması haline bu kişilere Gelir Vergisi mükellefiyeti tesis ettirebilir ve beyan etmedikleri tüm kazançları vergi ziyaı cezası ve diğer cezalar ile birlikte istenebilir. Vergi ziyai cezası ise ödenmeyen vergi kadar ödenmesi gereken bir cezadır.

Örneğin; 2020 Ocak ayında daha önce hiç mükellefiyeti olmayan Bay N kişisi bir araç alıp, aynı fiyata satsın. Bu işlemin ardından yine aynı 2020 yılı içerisinde 220.000 TL’ye almış olduğu aracı 300.000 TL’ye satarsa; vergi idaresince artık bu kişinin araç alım satım faaliyeti konusunda ticari bir işe girdiği yorumlanarak, ticari kazanç elde ettiği düşünülebilir. Bu durumda Bay N yıl sonunda yaptığı alış satıştan kabaca 80.000 TL kâr elde etmiş olur. Eğer bu faaliyeti vergi idaresince tespit edilirse 80.000 TL üzerinden Gelir Vergisi hesaplanabilir. İnceleme sonucunda, yaklaşık 17.000 TL Gelir Vergisi, 17.000 TL Vergi Ziyaı cezası ve gecikme faizi ile birlikte fatura düzenlememe fiili nedeniyle fatura bedelinin yüzde 10’u oranında her bir fatura için 18.000’i geçmeyecek şekilde özel usulsüzlük cezasına çarptırılabilir. Bu durumda vergi ve ceza toplamı ödenecek tutar 50.000 TL’nin üzerine çıkabilir.

Bu nedenle araç alış satışlarında araçların gerçek bedelleri dikkate alınarak satışın yapılması çok önemlidir. Aracın gerçek satış bedelinden farklı bir tutarda fatura düzenlenmiş ise, bu belge sahte veya muhteviyatı itibariyle yanıltıcı belge olarak kabul edilebilir ve Vergi Usul Kanunu 359. maddeye göre Vergi Kaçakçılığı suçu işlenmiş sayılır. Bu suç uyarınca kaçırılan vergi tutarının 3 katı kadar vergi ziyaı cezası kesilir ve bu fiili işleyen kişi veya kişiler hakkında 3 yıldan 5 yıla kadar hapis cezası istenir.

Ayrıca yıl içerisinde birden çok araç satışı yapan kişinin devlet memuru olduğu tespit edilirse, 657 sayılı kanunun 28. maddesine göre ticari kazancın memurun yapamayacağı işler arasında sayılması nedeniyle memur hakkında disiplin cezası uygulanabilir. Disiplin cezası soruşturması sonucunda memur aynı kanunun 125. maddesinin D bendi uyarınca Kademe İlerlemesinin Durdurulması cezası alabilir.

Araç alışında notere farklı bir rakam beyan etmeye çalışan galericilere ve araç sahiplerine şahit olduysanız ve ödenmesi gereken tüm bedel banka üzerinden ödenmişse yada bir kısmının nakit olarak ödendiğini belgelendirebilirseniz (aynı gün gişeden para çekme vb.), durumu anlatan ihbar dilekçenizi https://ihbar.vdk.gov.tr adresine göndererek bu kişiler hakkınca vergi incelemesinin yapılmasını sağlayabilirsiniz.

Alıcılar, ihtiyaçları doğrultusunda ağır hasar kayıtlı araçları, fiyat olarak hasarsız araçlara göre daha ucuz olması, lüks araçları daha ucuza almak, hasarlı alıp onararak satıp kâr etmek amacıyla tercih etmektedirler.

Bu araçları alırken dolandırıcıların oyunlarına gelmemek için kaza tutanakları, sigorta eksper raporu, servislerde yapılan onarım raporları incelenmeli ve bağımsız bir oto ekspertiz kuruluşunda tüm kontrollerinin yapılarak alınması gerekmektedir.

Kaza, hırsızlık, yangın, doğal afet gibi nedenlerle araçlar ağır hasar kayıtlı araç (çekme belgeli) veya tam hasarlı araç (hurda belgeli) sınıflarına ayrılmaktadır. Tam hasarlı araçlar, büyük maddi hasarlar neticesinde trafikten men edilir. Ağır hasar kayıtlı araçlar ise onarımları yapıldıktan sonra TÜVTÜRK araç muayene istasyonlarında muayeneden geçerek trafiğe tekrar dönebilmektedir.

Sigorta Bilgi ve Gözetim Merkezi (SBM) kayıtlarına göre, her yıl çeşitli sebeplerle maddi hasara uğrayan ok sayıda araç, onarılarak tekrar trafiğe çıkmaktadır.

AB ülkelerinde araç değerinin, yüzde 70 ve üzeri onarım masrafları olduğunda araç ağır kasar kayıtlı olarak tehlikeli araç sınıfına ayrılmaktadır. Ülkemizde ise bu oran daha da aşağılardadır. Kaskosu olan, değerinin yüzde 25-30 aralığında maddi hasara uğrayan araçlar, orijinal yedek parça fiyatlarının yüksek olması, araç sahibinin onarılacak aracı tekrar kullanmak istememesi ve bazen sigorta şirketlerinin maliyet avantajından dolayı araca ağır hasar kaydı verilmektedir.

Ağır hasar kaydı verilen araçlar, başka kişilerce satın alınıp, en iyi şekilde yetkili servislerde orijinal parçalar kullanılarak tamir ettirilip trafiğe çıkabildiği gibi daha çok kâr etmek isteyen kişilerce birçok problem göz ardı edilerek sadece muayeneden geçirilecek şekilde onarılarak da trafiğe çıkarılabilmektedir.

Anlatılanları örnekle açıklamak gerekirse, 800 bin TL piyasa fiyatı olan bir araç kaza geçirdi ve sigorta şirketi eksperi tarafından yaklaşık 200 bin TL civarı onarım maliyeti çıkarıldığını düşünelim. Bu düzeyde hasara uğrayan bir araç, sahibi tarafından tekrar kullanılmak istenmezse kasko şirketi araç sahibine kaskoda belirlenen ücreti ödeyerek aracı satışa çıkaracaktır. Araç 600 bin TL ve üzeri bir rakama satılırsa sigorta şirketi de bu durumda mağduriyet yaşamayacaktır. Aracı alan kişi, yetkili servislerde 200 bin TL’lik masrafı yaparak aracı trafiğe sokarsa trafikte hem kendi güvenliğini hem de diğer araç sürücülerinin güvenliğini riske atmayacaktır. Ancak bu kişi, daha fazla kâr edeyim düşüncesiyle aracı orijinal olmayan parçalarla yetersiz şekilde onararak trafiğe sokar ve satmaya kalkarsa insanların can ve mal güvenliğini riske atacaktır.

Kayıtlarda hasarsız görünen araçlarda bile kayıtsız yapılan onarımlardan dolayı ileride birçok sorun ve mağduriyetler yaşanabilmekte, bu yüzden ağır hasar kayıtlı aracı alırken tüm detaylara daha çok dikkat edilmesi gerekmektedir.

İkinci el piyasasındaki durgunluk bir süredir konuşuluyordu. Öyle ki, birkaç ay önce Sahibinden.com’daki toplam otomobil ilanı sayısı 350 bin seviyelerindeydi. Bugün itibariyle bu sayı 440 bin seviyesine ulaşarak rekor tazeledi. SUV, pickup, panelvan ve motosiklet gibi araçlarda da durum farklı değil. Pazardaki durgunluktan en fazla etkilenenler ise lüks araçlar ve sıfır km ikinci el araçlar oldu.

İlana çıkan araç sayısı arttı ancak satılan araç sayısı hızla düştü. İç pazar daraldı ve piyasa dengelenme sürecine girdi. Özellikle 0-5 yaş aralığındaki araçların fiyatlarında ciddi düşüşler görülmeye başlandı. Türkiye’deki alın gücünü ortaya koyan, satışların büyük kısmını oluşturan 10 yaş ve üzeri araçlarda ise ufak indirimler görüldü.

Piyasadaki durgunluk yalnızca ikinci el araçlarla sınırlı değil. Sıfır araçlara olan talep de gözle görülür bir şekilde düşmeye başladı. Kasım ve Aralık ayında sıfır araçlar için kaparo ya da ücretin tamamını yatıranlar siparişlerini iptal etmeye başladı. Bayiler bu durum karşısında kaparoyu iade etmiyor ya da iadeyi geciktirmeye çalışıyor.

Önceleri çeşitli yollarla bayilerdeki sıfır araçları toplayan galeriler artık yeni araç almaya yanaşmıyor. Bayilerde sıfır araçlar yeniden ulaşılabilir hale gelmeye başladı.

Uzmanlar Aralık, Ocak ve Şubat aylarının dahil olduğu 3 aylık dönemin ikinci el araç almak için iyi bir fırsat olduğunu söylüyor. Yeni yılda sıfır araçların da çeşitli kampanyalar ile daha uygun fiyatlardan satışa sunulması bekleniyor.

Sıfır otomobil fiyatlarında görülen artış, ikinci el otomobillerin fiyatının astronomik düzeyde artmasına neden olmuştu. Öyle ki, bayilerde sıfır araç olmadığından, ikinci el araçlar sıfırlarından daha pahalıya satılıyordu. Döviz kurunun bu seviyelerde kalması ve sıfır otomobillerde arz talep dengesinin yeniden kurulmasıyla 2021 yılında sıfır araç fiyatları yüzde 10, ikinci el araç fiyatları ise yüzde 20’nin üzerinde düşmesi bekleniyor.

Ekonomik etkilerin yanı sıra sokağa çıkma kısıtlamalarının yeniden uygulanması, ikinci el pazarını adeta durma noktasına getirdi. Araç sahipleri ve ikinci el araç alım satım işleriyle uğraşan galericiler piyasanın durgunluğundan şikayet ediyor. Birçok aracın fiyatı sadece 1 ayda yüzde 5’in üzerinde düştü. Buna rağmen araçlar satılamıyor.

Örneğin, 2015 model, 162 bin km’de dizel otomatik Skoda Superb modeli aracın fiyatı Kasım ayından bugüne 14 bin TL düştü. Bu rakamla benzer 80 araç içerisinde en düşük fiyatlı ilan oldu. Buna rağmen araç halen satılmadı.

Yeni yılda arz talep dengesinin yeniden kurulması ve sıfır araç kampanyalarının başlaması ile birlikte ikinci el fiyatlarında düşüş sinyalleri görüldü. İkinci el araç almak isteyenler bir süre daha bekleyebilir.

Son aylarda Sahibinden.com internet sitesinde ortalama 350 bin otomobil ilanı bulunuyordu. Geçtiğimiz hafta toplam ilan sayısı 400 bin sınırını aştı. Bugün itibariyle toplam otomobil ilanı sayısı 430 bin sınırına ulaştı. Arazi, SUV, Pickup, Panelvan ve Motosiklet gibi araçlar da dahil edilince toplam ilan sayısı 670 bin seviyesine ulaşıyor. Her gün binlerce yeni ilan açılıyor ancak araçlar satılmıyor.

1 Aralık 2020 itibariyle toplam ilan sayısı;

İkinci el otomobil alım satım işleriyle uğraşan esnaf da ikinci el piyasasındaki durgunluktan şikayet etmeye başladı. Esnaf fiyatları her hafta aşağıya çektiğini ancak kimsenin telefon bile etmediğini söylüyor. Araç sahipleri ise ilanlarını yüzlerce kişinin favoriye eklemesine rağmen alıcı çıkmadığından şikayet ediyor. Otomobil alma hayali kuranlar da fiyatların hala şişik olduğundan araçların satılmadığına dikkat çekiyor.

Son 1 yılda döviz neredeyse 2 kata yakın arttı ve bunun etkisiyle alım gücü yarı yarıya düştü. Böyle bir durumda ikinci el araç fiyatlarının en fazla döviz kuru kadar artması beklenir ancak son zamanlarda pazar gerçek dışı hareket etmeye başlamıştı. Sadece 1 yılda ikinci el araç fiyatları 3 kata yakın arttı.

İşte forumlarda yazılan ikinci el gerçekleri;

Sıfır otomobil üretimi yeniden eski hızına dönerse, ikinci el araç piyasasını daha kötü günler bekleyebilir.

Peki istenilen miktarda indirim galeriler tarafından yapılacak mı?

Ülkemizde satılan pek çok araç ithal olduğundan ithalat anında vergiler belirlenir ve sıfır araçlarda ÖTV aracın müşteriye satışında veya kullanılmak üzere ilk olarak aktife alınması ile doğar. Buradan şunu anlamamız gerekir. Eğer ikinci el galeri işi yapıyorsanız veya iki hafta önce yüksek kurdan araç satın aldıysanız geçmiş olsun ödenen vergiyi düşen kur nedeni ile geri alamazsınız. Dolayısıyla önceki haftalarda sıfır araçları toplayan ikinci el galericilerin ellerinde neredeyse 1 ₺ gibi yüksek sayılabilecek bir kambiyo maliyeti ile araçlar bulunmaktadır. Bu nedenle ikinci elde bu araçlar yerine yeni iktisap edilecek araçlara yönelmek faydalı olacaktır.

Piyasayı dikkatli bir şekilde takip ettiğinizde özellikle artan kur nedeniyle bir üst dilim ÖTV’ye tabi olan araçlarda Aralık ayı fiyatlarında sürpriz indirimler yakalanabilir. Çünkü bu araçlar hem düşen dolar kuru ile birlikte biraz daha ucuzlayacak hem de bir alt dilimde olan ÖTV oranına tabi olacağından daha az ÖTV ve ÖTV’li fiyattan hesaplanan KDV ödenerek ulaşılabilir hale gelecek.

Bu nedenle önceki haftalarda sıfır araçları stoklayanlar bir süre daha otomobilleri garajda saklamaya, MTV ve trafik sigortalarını ödeyerek masraf etmeye devam edecekler.

Mevcut kur ile ülkemizde en fazla tercih edilen 1.600 cm3’ten düşük hacimdeki motorlara sahip otomobillerden vergisiz satış tutarı 130.000 ₺ ve üzeri olanlardan alınan ÖTV yüzde 80’dir. Bir alt dilim olan vergisiz satış fiyatı 85.000 ₺ – 130.000 ₺ bandında uygulanan vergi oranı ise yüzde 50’dir.

Dolayısıyla vergisiz hali 130.000 ₺ yani bu günkü kur ile kabaca 17.200 Dolar veya 14.500 Euro’dan düşük araçlar için geçen hafta satılan fiyat üzerinden önemli bir indirim yapılması bekleniyor. İndirimin etkisini ise döviz kurunun bu düzeylerde stabil kalması ile birlikte pandemi nedeniyle araç üretiminin ve buna bağlı olarak ithalatının yeterli düzeyde olması belirleyecek.

Rekabet Kurumu, araba ve emlak ilanlarının yayınlandığı Sahibinden.com’a soruşturma açtığını duyurdu. İnternet sitesinin 4054 sayılı Rekabetin Korunması Hakkında Kanun’un 6. maddesini ihlal ettiği iddia edildi.

Her ay 100 milyondan fazla kişinin ziyaret ettiği Sahibinden.com internet sitesi, ikinci el otomobil alım-satım işlemlerinde lider konumda yer alıyordu.

Türkiye’yi de etkisi altına alan salgın ve döviz kuru etkisiyle ikinci el otomobil pazarına yoğun bir talep oluşmuştu. Bu talebin çoğunluğunu karşılayan merkez ise Sahibinden.com olmuştu. Talebin artması ikinci el otomobil fiyatlarının bir anda fırlamasına neden olmuştu. Sıfır araçlar bile bayideki fiyatların çok üstünde rakamlarla sitede satışa sunuluyordu.

Soruşturmanın ikinci el araç fiyatlarındaki artışı önlemek ve site üzerinden sıfır araç satışını durdurmaya yönelik olduğu bildirildi.

Rekabet Kurumu tarafından yapılan açıklamada şu ifadelere yer verildi;

“Sahibinden Bilgi Teknolojileri Paz. ve Tic. A.Ş.’nin, vasıta ve emlak alanlarında sunduğu çevrim içi platform hizmetleri kapsamındaki uygulamalarının 4054 sayılı Kanun’un 6. maddesini ihlal ettiği iddiasını ele alan Rekabet Kurulu; 27.02.2020 tarih ve 20-12/147-M sayılı kararıyla yürütülmekte olan soruşturmada incelenen dönem sonrasına ilişkin olarak, vasıta ve emlak alanlarında sunduğu çevrim içi platform hizmetleri kapsamındaki uygulamalarının 4054 sayılı Kanun’un 6. maddesini ihlal edip etmediğinin tespitine yönelik olarak Sahibinden Bilgi Teknolojileri Paz. ve Tic. A.Ş. hakkında soruşturma açılmasına, 15.10.2020 tarih, 20-46/627-M sayı ile karar verdi.”

İlgili soruşturma duyurusuna buraya tıklayarak ulaşabilirsiniz.

İkinci el araçların fiyatları geçtiğimiz yılın aynı dönemine göre yüzde 60’ın üzerinde artış göstermişti. Temmuz ayında 721 Bin otomobil satışı gerçekleşmişti ancak Ağustos ayında bu sayı 589 Bin’e geriledi. Diğer bir deyişle ikinci el otomobil pazarı Ağustos ayında yüzde 18 daralma gösterdi.

Yılın ilk 8 aylık döneminde sıfır otomobil satışları yüzde 69 artarken, ikinci el pazarı yalnızca yüzde 25 oranında büyüdü.

İkinci el araç pazarı, sıfır otomobillerdeki tedarik sıkıntısı sebebiyle adeta uçuşa geçmişti. Öyle ki, ikinci el araçlar, sıfır km aynı araca göre yüzde 10-20 aralığında daha pahalı ilana koyuluyordu. Araç sahipleri, yüksek fiyatlar için bayilerde araç olmamasını gerekçe gösteriyordu.

İkinci el otomobil pazarına yönelik yapılan çalışma, uçtu, kaçtı gibi yorumların yapıldığı pazarın aslında nasıl küçüldüğünü gösterdi.

Son dönemde, araç fiyatlarının artması ve kredi faizleri yükselmesi arz talep dengesinin bozulmasına sebep oldu. Normal koşullarda talebin azalması durumunda araç fiyatlarının düşmesi beklenir ancak tüketiciler fiyatların düşeceğine inanmıyor.

Sıfır otomobillerdeki vergi ve kur nedeniyle ortaya çıkan fiyat artışı, ikinci el araçların fiyatını daha da artırabilir.

1. Bilen Birinden Destek Alın

Otomobillere ilginiz yoksa veya alacağınız marka modeli tanımıyorsanız kesinlikle yanınızda bu marka modeli bilen veya otomobiller konusunda bilgili bir arkadaşınızı alarak arabaya bakmaya gitmenizi tavsiye ederiz.

2. Araca Kabullenerek Değil Şüphe Duyarak Yaklaşın

Aracın fotoğraflarını internette gördünüz ve her şeyiyle size uygun olduğunu düşünüyorsunuz. Hatta arabaya aşık oldunuz. Bu duygulardan bir an önce kurtulun. Dürüst satıcıya denk gelmeniz ne yazık ki zor olabilir ve araca bakacağınız kısıtlı zamanda sevgi dolu değil eleştirel bir göz ile kontrollerinizi yapın. Aracı mutlaka gündüz, güneşli, aracın dışı temiz haldeyken, düz bir zeminde ve acele etmeden inceleyin.

3. Uzman Değilseniz Ekspertiz Şart

Herkesin otomobil konusunda bilgili olması beklenemez. İşte tam bu anda eksperler bayrağı devralmalıdır. Fakat bazı kusurları sizin görebilmeniz eksper masrafından kurtulmanızı ve araçtan vazgeçmenizi sağlayabilir. Motoru çalıştırarak arıza lambası yanıp yanmadığını, iç mekânda hava yastığı ve ön göğüs kısmında tornavida izi araması gibi basit gözlemler size hatasız denilen aracın kazaya karıştığına dair ipuçları verebilir. Ekspertiz veya sıkça söylenen adıyla computest için kendi bildiğiniz veya kurumsal bir yere gitmeniz, satıcının belirttiği yere gitmemeniz gerektiğini de aklınızdan çıkartmayın.

4. Motor ve Yürüyen, Boya ve Kaportadan Önce Gelir

Kişiye göre değişmekle birlikte bu ilke sizin için ileride çıkacak masraflar açısından önem arz etmektedir. Herkes hatasız kusursuz bir araca binmek ister ancak bütçeniz istediğiniz kusursuz aracı almaya yetmeyebilir. Bu durumda kaporta kısmı kötü durumda olsa bile aracın motoru, şanzıman sistemi ve yürüyeni sağlam ise soyulmuş tampon veya değişmiş kapı canınızı sıkmasın. İhtiyacınız varsa ve diğer yönleriyle tatmin olmuşsanız aracı satın alabilirsiniz.

5. Araç Üzerinde Rehin Varsa Parayı Hemen Transfer Etmeyin

Son zamanlarda borç ödeme alışkanlıklarının zayıflaması nedeniyle birçok borçlunun malları üzerinde rehin işlemi tesis edilmiş olabilir. Bu durum noterde devir teslim esnasında ortaya çıkmaktadır ve rehin kalkmadığı sürece devir işlemi yapılamamaktadır. Bu nedenle araçtan ve sahibinden emin olsanız bile aracın bedelini noter işlemleri bittikten sonra göndermeniz olumsuz durumların yaşanmasının önüne geçecektir. Ayrıca araç bedelini kesinlikle nakit olarak getirmemenizi öneririz.