Otomatik yanabilen farlar için kullanılan far sensörünün ilk örneği 1950’li yılların başlarında General Motors (GM) tarafından Autronic Eye ismiyle geliştirilmiştir. 1988’li yıllara kadar Oldsmobile ve Cadillac gibi birçok GM üretim araçta kullanılmıştır.

Günümüz araç üreticilerine ilham olan Autronic Eye araç içerisinde yer almaktaydı ve karşıdan gelmekte olan araçların ışığı sensöre çarptığında aracın farlarını kısa hüzmeli konuma getirmekte, ortam karanlık olduğunda ise farları uzun hüzmeli konuma getirmekteydi.

Sürücülerin aracında aktif biçimde kullandığı, vazgeçilmezleri arasına giren far sensörü, birtakım teknolojik ilerlemeler sonucunda daha faydalı kullanılabilir hale gelmiştir.

Ortamdaki ışık seviyesini algılamak için kullanılan sensör, fotoelektrik sensördür. Araçların, dikiz aynasının hemen arkasında ön cam üzerine ya da konsolun üstüne yerleştirilmektedir. Sensör araç üzerine yerleştirildiği konum gereği ortamdaki ışığı tam olarak alabilir olmalıdır.

Sensör yüzeyinde alınan ışık seviyesi üretici tarafından belirlenen minimum-maksimum düzeylerine göre aracın kontrol birimi olan ECU’da (Electronic Control Unit-Elektronik Kontrol Birimi) değerlendirilir.

Değerlendirme sonucunda ortam ışık seviyesi az ise ECU kısa hüzmeli farların açılması komutunu göndererek farların çalışmasını sağlar. Ortam ışık seviyesi farların açılmasını gerektirmiyorsa ECU farların kapatılmasını sağlayacaktır. Sensörün, görüş açısının önünü kapatan engeller doğru çalışmamasına neden olacaktır.

Sürücü aracın far ayarını Auto (Otomatik) konumuna alarak sistemi aktif eder ve bu şekilde tekrar müdahale etmeksizin farlar otomatik çalışabilir hale gelmektedir.

Sisli ve yağışlı havalarda gün batmadığında, far sensörü yeterli ışığı aldığı için farlar otomatik olarak çalışmayacaktır. Ancak bu durum hem sürücüye hem de trafikte çevresindeki araç ve yayalara tehlike oluşturabileceğinden kötü hava koşullarında manuel olarak farlarınızı açmanız gerekebilecektir.

Bu sistemin daha da gelişmişi olan adaptif far sistemi ve uzun far asistanları ise sensörlere ilave olarak kamera ile donatılmış yapılardır. Hem sürücünün hem de karşıdan gelmekte olan diğer sürücülerin görüşlerine fayda sağlayarak trafik güvenliğini arttırmaktadır. Uzun far asistanlarının dezavantajı ise uzun hüzmeli ışıktan kaynaklı oluşan parıltı seviyesinin azaltılamamasıdır.

ECU biriminde, sensörde yaşanabilecek olası elektronik hatalardan kaynaklı otomatik farlar doğru şekilde çalışmayabilir. Sürücü son kontrolleri her zaman kendisi yapmalı ve trafik güvenliğine önem vermelidir.

Halojen lambaların yerine bir dönem popüler olan HID Xenon lambalar kullanılmıştır ancak Xenon lambaların en yüksek parlaklığına ulaşabilmesi zaman almaktadır. Bu nedenle uzun farda sabit mercek ile Xenon kullanılması tepki gecikmesine neden olmaktadır. Bu nedenle Xenon farın yüksek parlaklığından hem uzun hem de kısa farlarda faydalanmak isteyen otomobil üreticileri çareyi oynar mercekli, sektörün tabiri ile Bi-Xenon merceklerde bulmuşlardır. Bu tip farlarda tek bir HID-Xenon lamba ışık kaynağı olarak görev yapar ve uzun far istendiğinde bir mercek hareketi ile farlar daha uzağı aydınlatır. Mercek içerisindeki HID lamba zaten maksimum parlaklığına ulaştığı için uzun farın açılmasında tepki gecikmesi yaşanmaz.

Son dönemde Xenon farlar ise yerini yavaş yavaş LED farlara bırakmaktadır. Bir çok otomobil üreticisi detaylı far tasarımları yapmakta ve yapılan eşsiz tasarımlar ile otomobillere adeta bir imaj çizilmektedir. LED aydınlatmada ilk zamanlar büyük çiplerden dolayı (COB LED) ışık kaynağı ışığı noktasal olarak üretememiştir. Dolayısıyla farlarda uygun standartlarda aydınlatmanın sağlanması için özel merceklerin kullanılması gerekliliği duyulmuştur. Hatta birden çok küçük mercek ve dikiz aynası kamerası ile karşıdan gelen sürücüyü rahatsız etmeyecek şekilde karmaşık sayılabilecek LED Matrix far tasarımları kullanılmıştı. Ancak son dönemde LED ışık kaynağının neredeyse halojen far tasarımında olduğu gibi noktasallaşması (ZES Chip Teknolojisi) ile birlikte ışık saçılması en aza indirilmiş ve aydınlatmada odaklama en iyi seviyeye çıkartılmıştır.

LED teknolojili farlar günümüzde yine merceklerle kullanılmakta olup hem enerji verimliliği hem uzun ömürleri hem de tepki süresinin olmamasından dolayı sektör tarafından benimsenmiştir. Araçların donanım seviyelerine göre sabit mercekli veya viraj aydınlatma özelliğine sahip hareketli mercekli olmak üzere yine merceklerden fazlaca yararlanılmaktadır.

Far, yeterli aydınlatmaya sahip olduğunda zorlu sürüş koşullarında yolun aydınlatılarak sürücünün seyahat güvenliğini arttırmaktadır. Aydınlatma, sadece ışık kaynağı ile değil farın ışığı doğru açı ve minimum kayıpla verebildiğinde anlamlı olmaktadır.

Işık kaynağının doğru ve verimli bir şekilde yayılabilmesi için ışık kaynağı çevresindeki yansıtıcıların ve önünde yer alan far lensinin şeffaf olması gerekmektedir.

Araç farları önceleri cam iken günümüzde bir plastik çeşidi olan polikarbon malzeme kullanılarak üretilmektedir. Polikarbon, süngerimsi bir yapıdadır. Far temizliğinde anlatılacak olan yöntemler plastik türevi ile üretilmiş birçok far çeşidi için uygundur.

Araç farlarının sararma, kararma, solma veya matlaşma sebepleri incelendiğinde temel sebebin malzemenin ömrünü azaltan çevresel etmenler olduğu söylenebilmektedir. Farın uzun süre güneşin zararlı UV ışınlarına maruz kalması, far içerisinde ışık kaynağının ısınmasında kaynaklı islenme, far içerisine su girmesi, yıkamalarda kullanılan fırça ve kimyasalların far lensi üzerinde bozulmaya neden olması, yolda ilerlerken far yüzeyine sıçrayan taş çakıl vb. cisimler farın şeffaf olmayan bir görünüme bürünmesine neden olmaktadır.

Oto yıkamacılarda veya profesyonel araç temizliği yapan işletmelerde farlarınızı temizletebileceğiniz gibi anlatacağımız yöntemlerle gerekli malzemeleri alarak kendi garajınızda farlarınızı temizlemeyi başarabileceksiniz.

Farklı markalara ait far temizlemede kullanılan gerekli tüm malzemeleri içeren tek bir kit alabileceğiniz gibi eğer bazı malzemeler elinizde mevcutsa diğer malzemeleri ayrı ayrı alabilirsiniz. Tavsiye edeceğimiz yöntem ise daha düşük maliyetli ve istenilen ürünü seçme imkanı olduğu için ayrı ayrı almak olacaktır.

Gerekli malzemeleri sıralayacak olursak 800-1200-2000-3000 numara su zımparası, kâğıt bant, su, sabun, su püskürtme tabancası, kloroform kimyasalı veya far cilası, parlak yüzeyler için UV koruyucu, mikrofiber bez, sünger, 12V ile çalışabilen çelik kahve bardağı ve sıcaklığa dayanıklı pipet (kloroform kimyasalı kullanılacaksa).

Far temizliği iç ve dış olarak yapılırsa daha güzel bir sonuç alınabilir. Ancak far içinin temizliğe gerek olmadığı düşünülüyorsa sadece far dışının temizliği yeterli olacaktır.

Farları araç üstünde temizleyebileceğiniz gibi araçtan sökerek de yapabilirsiniz. Araç üzerinde temizlik işlemi yapılacaksa zımpara işlemi yapılırken far etrafındaki kaportanın zarar görmemesi için kâğıt bant ile maskelenmelidir.

Far temizliği için aşağıdaki işlemler tüm aşamalarda gerekli iş güvenliği tedbirleri alınarak yapılmalıdır.

• Farlar öncelikle sabunlu suyla yıkanıp temiz suyla durulanmalı ve bezle kurulanmalıdır.
• Far etrafındaki kaporta kâğıt bantla maskelenmelidir.
• Far yüzeyi su püskürtülerek el veya makine kullanılarak ileri geri şekilde 800 numara ile zımparalanmaya başlanıp 3000 numara ile zımparalama tamamlanmalıdır. Zımpara su ile temas ettiğinde parçalanıyorsa bu zımpara ile işleme devam etmeyiniz.
• Zımparalama işlemi devam ederken far daha da mat bir görüntüye bürünecektir. Zımparalama işlemi tamamlandığında far üzerine su tutulduğunda su hemen kayacak ve far yüzeyi kuruyacaktır.
• Zımparalama işleminden sonra kloroform buharı uygulaması aşamasına geçilecektir. Kloroform kimyasalı yanıcı ve zehirleyici özelliğe sahip olduğundan uygulama yapılırken dikkatli olunmalıdır.
• Kullanılacak çelik bardağın ağzı kapalı bir plastiğe sahip olmalı ve plastik kapaktan bir pipetle sıvı buharının çıkışına izin veren bir yapıya sahip olmalıdır.
• Yeterli miktarda kloroform kimyasalı çelik bardağa koyulur. Çelik bardak akü gerilimi ile beslenerek bardak içerisindeki kimyasal ısıtılarak buhar çıkana kadar beklenilir.
• Buhar çıkmaya başladıktan sonra bardağın pipet ucu fara yaklaştırılır ve far yüzeyi bu buharla temizlenir. Pipet ucunda oluşacak olan buhar yoğuşmasının fara temas etmemesini sağlayınız. Kloroform buharı far malzemesini çözerek yapıştırıp şeffaf görünümü sağlayacaktır.
• Yapılan temizliğin daha kalıcı olması için UV koruyucu malzemeyi süngerle farlara uygulayarak kurumasını bekleyiniz. Kuruduktan sonra bezle silerek far temizliği işlemini tamamlayınız.

Far temizliği için anlatılan yöntemleri hem iç hem de dış temizlikte kullanabilirsiniz. Diş macunuyla far temizleme gibi popüler yöntemler uzun ömürlü olmayan uygulanmaması gereken çözümlerdir. Uygulama süresi tahmini 3-4 saatinizi alabileceğinden geniş bir vaktinizde dikkatli şekilde yapmanız daha verimli sonuçlar almanızı sağlayacaktır.

Farlardaki LED teknolojisi, maliyetli olmasına rağmen güncel araçlarda, sensörlerle yolun ve trafiğin durumuna göre dinamik kontrol edilebilme, yüksek aydınlatma verimliliği, yüksek aydınlatma miktarı, düşük güç tüketimi, daha uzun kullanım ömrü, soğutma sisteminin daha basit olması, su geçirmez olması, ışığın renk sıcaklığının değişebilmesi gibi teknolojik yenilikler içerdiğinden tercih sebebi olmaktadır.

LED far, LED çipi üreticilerinin kullandığı teknolojiye bağlı olarak değişmekle birlikte genellikle uygun çalışma sıcaklığı altında minimum 50.000 saat veya 8-10 yıl çalışma ömrüne sahiptir.

Geleneksel LED far, yapı olarak LED balastı, LED yükü, reflektör ve far lensinden oluşmaktadır. LED far birçok sebeple arızalanmış olabilir. Tamir için arızanın sebebinin tespit edilmesi, tekrar aynı problemle karşılamamak için önemlidir.

Çoğu güncel araçta önde, sinyal, kısa hüzme, uzun hüzme, gündüz aydınlatması ve arka stoplarda ise sinyal, çalışma ikazı ve fren ikazı tek far içerisinde yer almaktadır. LED farın tamiri, halojen ampul kullanılan fardaki gibi ampul değiştirerek sorunu çözmek kadar basit değildir. Ancak anlatılacak yöntemleri kullanarak bu sorunun üstesinden gelebileceksiniz.

Far içerisinde yer alan LED çipleri, çiplerin yerleştirildiği baskı devre kartı (PCB-Printed Circuit Board) veya bağlantı noktaları farklı sebeplerle su ya da nem aldığında yüzeyler üzerinde korozyon oluşmaktadır. Korozyon, kısa devrelere veya elektrik iletim hattı üzerinde direnç değişimine neden olduğundan LED çipleri bozabilmektedir.

LED far, aracın akü şarjındaki bir problemden dolayı farın kapasitesinden yüksek bir gerilimle besleniyorsa bir süre sonra arızalanacaktır. Yüksek gerilim, balastta yeterli koruyucular olmadığında LED çiplerinin ısınıp bozulmasına aynı şekilde balast içerisindeki elektronik malzemelerin de zorlanarak bozulmalarına sebep olabilmektedir. Akü  şarjınızın uygun gerilimle yapıldığından emin olunuz.

LED çipleri, LED sürücü devresi ile enerjilendirilmektedir. Sürücü devresi, LED’leri çalıştıracak uygun gerilim ve akımın oluşturulduğu DC-DC çevirici balast içermektedir. Bu devre üzerinde oluşabilecek hasarlar da LED çiplerinin çalışmamasına sebep olacaktır.

Far lenslerinin, enerji soketlerinin sağlamlığına, lens içerisinde su damlacıkları olup olmadığına bakılır. Onarım yapılması gerekiyorsa su geçirmemesi için gereken tedbirler alınarak onarılır veya değiştirilir.

Aracın LED ışık kaynağı, far içerisine bağlantı yöntemine göre sökülür ve harici bir kaynaktan uygun gerilimle beslenerek hangi LED’in veya LED gruplarının arızalı olduğu belirlenir. Arızalı LED değişimleri birebir aynı LED ile yapılmalıdır. LED değişimi yapılırken LED çipine el ile temas edilmemelidir.

Eğer tüm LED’ler sağlamsa LED’i besleyen balastta problem olduğu anlaşılır. Balast giriş ve çıkış gerilimleri multimetre kullanılarak ölçülür. Ölçülen giriş gerilimi aracın akü gerilimine yakın olmalıdır. Çıkış gerilimi ise LED yükünü çalıştırabilecek değerde olmalıdır. Arızalı olan balastın değişimi tavsiye edilmektedir.

LED’lerin çalışmasını olumsuz etkileyen en önemli sebeplerden biri de sıcaklıktır. LED’in sıcaklığı arttıkça çalışması kararsızlaşmaya başlar. Bu yüzden soğutulması son derece önemlidir. LED’ler genellikle ısıl iletkenliği iyi olan alüminyum PCB’lerin üzerine aralarına termal macun sürülerek montajlanır. Bazı far uygulamalarında alüminyum üzerinde oluşan sıcaklığın hava akımıyla sirküle edilebilmesi için fan yerleştirilir. Arızalı far incelenirken bu fanın sağlamlık kontrolü de yapılmalıdır.

İş güvenliği tedbirlerine dikkat ederek anlatılan test ve onarım yöntemleriyle arızalı LED farınızı tamir ettikten sonra araca gerekli bağlantı ve sabitlemeleri yapılır ve kullanıma hazır hale getirilir.

LED farlar, ilk defa 2006 yılında Lexus LS600h modeliyle sadece kısa farlarda LED, uzun farlarda ise HID’nin kullanıldığı hibrit bir aydınlatmaya sahip olmuştur. 2003 yılında sadece sis lambalarında LED kullanan Audi, 2007’nin sonlarında R8 model spor aracında aydınlatmada tamamen LED far kullanmıştır.

Farlar, gündüzleri çevreye aracın hareket halinde olduğunu göstermek için kullanılırken geceleri bunun yanında sürücü tarafından yolun görülmesi için kullanılmaktadır.

Araçlar, üzerindeki tüm elektrik ve elektronik donanımın çalışması için aracın hareketiyle şarj dinamosu ve regülatör üzerinden DC ile şarj olan aküye ihtiyaç duyar. Binek ve hafif ticari araçlarda, kullanılan elektriksel yüklerin kapasitesine uygun olarak 12V gerilim ve farklı akım kapasitelerine sahip aküler kullanılmaktadır.

LED’ler DC (Direct Current-Doğru Akım) ile doğru polarmada belirli bir gerilim üzerine çıkıldığında üzerinden akım geçirerek ışık veren aktif devre elemanlarıdır.

LED farlarda kullanılan LED çipler, yüksek aydınlatma verimine (lm/W) sahip ve SMD (Surface Mounted Device) yüzey montajlıdır. SMD LED çiplerinin, ısındıkça verimliliklerinin azalmasını önlemek amacıyla arka yüzeylerinde soğutucu bir tabaka bulunmaktadır. LED farlar, halojen ya da HID farlar gibi IR (Infrared- Kızılötesi) ışık yaymadıklarından farın ön yüzeyinde yer alan lens ısınmamaktadır. Bazı LED farlarda, LED çiplerinden yayılan ısı farın merceğine yönlendirilerek soğuk ve buzlu havalarda far üzerinde ışığın yayılmasını önleyen buz ya da karın eritilmesi amaçlanmaktadır.

Akü hattından gelen akım, DC-DC dönüştürücü ile far içerisinde yer alan LED gruplarının elektriksel çalışma aralığına getirilir. Elektriksel beslemesi yapılan LED’ler, kısa ve uzun farlara uygun olarak kullanılan optik donanımlarla gerekli ışık çıktıları elde edilerek kullanıma hazır hale getirilmektedir.

Araç sürücüleri, özellikle aydınlatma olmayan karanlık yollarda seyahat ederken önlerine çıkabilecek risklere karşı daha kolay tepki verebilmek için yolun devamını görebilmek ister. Sürüş hızı arttıkça trafik durumunu okumak zorlaştığı için tepki verme süresi de bir o kadar azalmaktadır. Farlarının, aracın gittiği yönün tersi istikamete giden araçların güvenliğini riske atmadan daha uzak mesafeleri ve çevrelerini daha fazla aydınlatmasını istenir..

LED farlar, yüksek maliyetlerden dolayı önceleri sadece üst sınıf araçlarda kullanılıyordu. Günümüzde teknolojik gelişmelere bağlı olarak LED maliyetlerinin düşmesi ile birlikte tüm araç sınıflarında çeşitli fonksiyonlara sahip olmasa da LED farlı araçları bulabilmek mümkün olmaktadır.

Adaptif farlar, yani yolun ve trafiğin şartlarına göre kendiliğinden ayarlanan farlar HID lambalarla birlikte kullanılmaya başlanmıştır. Önceleri sadece aracın direksiyonunun döndüğü yönü aydınlatma amacıyla far üzerinde yer alan motorla açısal değişim sağlanarak viraj içleri aydınlatılmaya çalışılmıştır.

Yeni nesil üst sınıf araçlarda, adaptif LED farlar ile daha konforlu ve güvenli gece sürüşleri yapmak mümkün olmaktadır. Bu araçlarda yolu izleyen bir kamera ve sensörler bulunmaktadır. Kamera ve sensörler, yoldaki nesneleri görüntü işleme ile tanımlayarak kontrol birimine ulaştırır. Kontrol birimi, uzun farları kullanarak LED’lerin adreslenebilme özelliği ile farlardan yayılan ışık hüzmesini bazı noktalar için LED çiplerini karartarak mümkün olabilecek en iyi aydınlatmayla mükemmel sürüş deneyimi sağlanmaktadır. Adaptif LED teknolojilerine, BMW Intelligent Headlight, Mercedes Multibeam, Audi Matrix LED örnek olarak verilebilir.