Can ve mal güvenliğinin temeli olan trafik akışının tanzimi için gerekli kurallara uymak ve uygulanmasını sağlamak son derece önemlidir. EDS’ler kullanılmadan önce trafik polislerinin trafik kurallarının uygunluğuyla ilgili yaptığı denetleme ve uygulamalar yetersiz kalabilmekteydi. Bu yetersiz kontrolden faydalanarak trafik kurallarını hiçe sayanlar yüzünden trafikte kural ihlalleri artmakta, can ve mal kayıpları yaşanmaktaydı.

Kurallara uymayan araçların EDS ile tespit edilmesiyle, ilgili ihlal gereğince cezai işlem uygulanmaktadır. Yapılan uygulama insan kontrolü olmaksızın tamamen elektronik ortamda gerçekleştirildiğinden gece gündüz fark etmeksizin kural ihlal tespitleri yapılabilmektedir.

EDS ile park ihlali, kırmızı ışık ihlali, yaya yolu ihlali, emniyet şeridi ihlali, ters yön ihlali, toplu taşıma araçlarının kullandığı tercihli yolların ihlali, hemzemin geçit ihlali, tramvay yolu ihlali, gabari kontrolü, plaka tanıma, hız koridoru uygulaması gibi trafikte birçok alanda elektronik denetleme yapılabilmektedir.

EDS’ler ile araç sürücülerinin asgari düzeyde trafik kurallarına uyması amaçlanmaktadır. Uygulanan trafik idari para cezalarının kural ihlallerindeki caydırıcılığa katkısı bulunmaktadır. Sistemin uygulandığı birçok bölgede kural ihlallerinde yüzde 90’a yakın azalma gözlemlenmiştir.

EDS sistemi kullanım amacına göre kamera ve sensörler kullanır. Sistem tasarlanan kural ihlallerine göre ceza ve ilgili birimlere bildirim yapmaktadır. EDS’ler yolun kenarında ve üstünde sabit direklerde olabildiği gibi uygun ekipmanlarla mobil trafik kontrol araçlarına da yerleştirilmektedir.

EDS’ler gece görüşlü yüksek çözünürlükte uzak mesafeleri görebilen lenslere sahip özel kameralara sahiptir. Kamera ile alınan dijital görüntü üzerinde görüntü işleme yapılarak aracın plakası belirlenir. Hız kontrolü aynı kamera ile yapılabileceği gibi ek radar sensörleri ile de yapılabilmektedir. Yaya yolu ihlali, tercihli yol ihlali, gabari kontrolü gibi ihlallerinin tespitlerinde manyetik loop, RF, lazer gibi birçok sensör, kameralarla birlikte çalışarak gerekli kontrolleri gerçekleştirmektedir.

EDS’de toplanarak eşleştirilen veriler dijital imza teknikleriyle güvenli bir şekilde saklanılmaktadır. Saat, tarih, konum, kural ihlali çeşidi, ihlal fotoğraflamalarını içeren veriler, kablolu özel bir ağ üzerinden EDS merkezine aktarılır.

2918 Karayolları Trafik Kanunu’na 13/02/2011 tarihinde getirilen Ek Madde 16 ve Ek cümlesi gereğince belediyeler veya sermayesinin tamamı belediyelere ait şirketler tarafından kurulacak elektronik denetleme sistemlerinin, Emniyet Genel Müdürlüğünce trafik ihlallerinin tespiti amacıyla kullanılması durumunda sistem yatırım maliyetine ulaşılıncaya kadar toplanan trafik idari para cezalarının yüzde 30’u devamında ise yüzde 15’i sistem kullanımı hizmet bedeli olarak belediyelere ödeneceği kararlaştırılmıştır.

EDS sistemleri ilk kurulmaya başladığı zamanlarda farklı belediyeler ve sistemi kuran firmalarca tuzak amaçlı para kazanmaya yönelik kurulduğu gündeme gelmiş ve ardından düzenlemelere gidilerek amacına uygun şekilde birçok noktada hizmet vermeye başlamıştır.

Son dönemde emniyet şeridinin özellikle trafikten kaçmak ve zaman kazanmak için sıkça kullanıldığı görülmüştür. Sıkışık trafikte ambulansın peşinde takılarak veya varsa çakar lambalarını açarak emniyet şeridi ihlali yapan sürücülerden dolayı 2019 yılında ciddi ölçüde artırılan emniyet şeridi ihlal cezası 2020 yılında 1.228 TL olarak belirlenmiştir. Emniyet şeridinden gitmeyi kendine hak olarak gören çakarlı ve normal plakalı araçların da güvenlik şeridini kullanması yasaklamış olup, bu araçların tespiti halinde hem çakar için ceza hem de güvenlik şeridi ihlal cezası ayrı ayrı kesilir.

Denetimler gerek polis vasıtasıyla gerekse EDS (Elektronik Denetleme Sistemi) sayesinde yapılmakta olup aracın plakasına yazılan ceza, kamera görüntüsü ile birlikte tebliğ edilmektedir.

Olası kaza durumlarında acil müdahalenin zamanında yapılabilmesi için güvenlik şeridinin açık olması çok önemlidir. Bu gibi durumlarda emniyet şeridi ihlali adli süreçlerin işlemesine bile neden olabilmektedir.

2918 sayılı Karayolları Trafik Kanunu’nda sayılan ambulans, itfaiye araçları, suç takibindeki güvenlik araçları ve koruması bulunan araçlar geçiş üstünlüğü hakkında sahipken 05.12.2019 tarihinde kabul edilen torba yasa ile geçiş üstünlüğünün sayıldığı bent kapsamına milletvekilleri de eklenmiştir. Ayrıca bu torba kanun ile eski milletvekili araçlarına da çakar takılması serbest hale getirilmiştir. Kanun değişikliğine göre 600 milletvekili ve TBMM Genel Sekreteri ile birlikte 601 araç geçiş üstünlüğüne sahip olmuştur. Aynı zamanda yukarıda sayılanlar, kırmızı ışık ihlali cezasından da istisna tutulmuştur.

Özellikle yol ayrımları öncesinde sıklıkla ihlal edilen emniyet şeridi bölgelerine yerleştirilen EDS ile yüksek cezalara çarptırılan vatandaşlar bu durumdan hoşnut olmasalar da acil durumlarda emniyet şeridinin boş kalması yardımın erken ulaşması açısından önem arz etmektedir. Bu nedenle cezai işlem görmemek için düz çizgi ile belirlenmiş emniyet şeridinin işgal edilmemesi gerekmektedir.