Geleneksel sabit balans makinesi ile yapılan balans ayarında lastikler sökülür, tek tek balansa getirilir ve balans işleminin ardından yeniden araca takılır. Bu süreç hem emek, hem ağır yük taşıma hem de düzgün bir ustalık gerektirir. Ayrıca balans işlemi araca bağlı olmadan yapıldığı için tekerlek, gerçek sürüşteki dönen parçalarla birlikte dönmemekte, sabit makinede tam balans sağlansa bile araca takıldığında yüksek hızlarda direksiyonda titreşim yaşanabilmektedir.

Finish balans makinesi sabit balans makinesine göre daha yüksek veri işleme gücüne ve daha yeni bir teknolojiye sahip olduğundan daha kaliteli bir balans ayarı sunabilir.

Bu yöntemde, kriko ile kaldırılan tekerlek, harici bir motor ile veya aracın motoru vasıtasıyla döndürülerek cihazın optik sensörleri ile veri toplanır. Toplanılan verileri değerlendiren cihaz tıpkı sabit balans makinesindeki gibi kurşun ağırlığın takılacağı yeri işaretler ve ağırlığı belirtir. Ağırlık takıldıktan sonra tekrar balansa bakılır ve sıfırlanmışsa balans tamamlanır. Tüm süreç lastik arabaya bağlı olarak tamamlanır.

Hiçbir jant ve lastik kusursuz değildir ve araçtaki dört lastiğin de hizalanarak kusursuz hale getirilmesi gerekir. Günümüz araçlarının orijinal jantlardaki göbek ile porya göbeği arasında boşluk oluşmadığı için düzgün kalibre edilmiş sabit balans makinesi ile yapılan balans yeterli olacaktır. Fakat replika jantlar kullanılıyorsa veya dingil mesafesini genişletmek için spacer üzerine montaj yapılıyorsa finish balans, balans kalitesini yükseltir.

Aracın yol ile direkt olarak bağlantısını etkileyen tekerleklere balans ayarını yaptırmak hem sürüş güvenliğini artıracak hem de lastiğin sağlıklı bir şekilde yaşlanmasını sağlayacaktır. Dolayısıyla eğer yazlık kışlık lastik değişimi yaptırılmıyorsa, periyodik bakımların ardından (10.000 ya da 15.000 km’de bir) herhangi bir şikayet olmasa dahi rot ayar kontrolü ile birlikte balans kontrolü ve ayarı da yaptırılmalıdır.

Günümüzde kullanılan sabit balans ve finish balans olmak üzere iki farklı benzer yöntem ile bu işlem yapılabilir. Bu yazımızda daha yaygın olarak kullanılan bir yöntem olan sabit balansı anlatacağız.

Balans ayarı yapılırken lastiği takılmış ve uygun basınçta şişirilmiş tekerlek, belirli bir hızda dönen ölçüm aletine sabitlenerek döndürülür. Bu dönüş sırasında makine, sensörleri sayesinde tekerlekteki yalpayı ölçer.

Ölçüm sonucu çok fazla sapma gösteriyorsa lastiğin takılı olduğu jant yamulmuş olabilir. Jant düz bir zeminde kontrol edilerek çekiçle veya bu işler için tasarlanmış özel bir makinada, hidrolik pres vasıtasıyla düzeltilir. Bu şekilde jantın kütle merkezi olabildiğince ortaya hizalanmaya çalışılır.

Düzeltilmiş jant üzerine yeniden lastik takılır, uygun basınca getirilir ve tekrar cihaza bağlanarak döndürülür. İşlem tamamlandıktan sonra bilgisayar işaretleme kolu vasıtasıyla lastiğin neresine hangi ağırlığın takılması gerektiğini belirtir. Operatör ağırlığı taktıktan sonra tekerleği tekrar döndürür ve lastiğin sıfırlandığını bilgisayardan okur.

Özellikle kışlık yazlık lastik değişim zamanlarında yoğunluktan dolayı zaman zaman tam sıfırlamadan lastiklere balans yapılabiliyor. Bundan dolayı tenha zamanlarda veya operatöre bahşiş vererek durumu belirtirseniz ve direksiyon titremesi konusunda takıntılı olduğunuz izlenimini gösterirseniz yada süreç boyunca başında beklerseniz tam sıfırlanmış balans ayarıyla titreşimsiz bir sürüş keyfi yaşayabilirsiniz. Balans esnasında müdahale edilmeyen 5 birimlik bir sapma, 100 km/s geçen hızlarda direksiyonda titremeye sebep olabilir.

Takılan ağırlıkların zamanla gevşeyip düşmesi, sert darbe sonucu jantın yamulması veya basınçlı su ile yapılan yıkamalarda jant üstünde yer alan ve genellikle çift taraflı bant ile tutturulan ağırlıkların kopması nedeniyle balans ayarı bozulabilir ve seyir esnasında titreşim oluşabilir. Bu durumda balansın yenilenmesi gerekir.

İngilizcede denge anlamına gelen balance tekerleğin kütle merkezini tam ortaya getirmeye ve bu sayede dönme hareketinden kaynaklı eylemsizliği minimize etmeye yarar. Araçtaki dört lastiğe de yapılması gerekir. Her lastik değişiminde de yenilenmesi gereken bu ayar uygun fiyata yapılabilir ancak balans yapılan cihazın kalibrasyonunun düzgün olması ve operatörün hassas çalışması balansta başarıyı arttıran temel faktörlerdir.

Rot ayarı sıklıkla toe, kamber ve kaster açılarının tamamının ayarlanması olarak düşünülse de aslında sadece toe ayarının yapıldığı bir işlemdir.

Rot ayarı yapabilmek için öncelikle araç kriko ile kaldırılır. Her iki tekere de rot ayarını yapacak olan elektronik ölçüm cihazı bağlanır. Tıpkı mengene gibi lastiğe sabitlenen bu elektronik cihazlar bir bilgisayara bağlanır ve verileri bilgisayardaki arayüze aktarır.

Aracın rot ayar vidası ayarlanmak suretiyle tekerin açısı değiştirilir ve bilgisayar ile iki teker arasındaki mesafe ayarlanır. Rot ustası daha sonra elindeki manuel yada lazer metre ile kendisi de ölçüm yaparak bilgisayardaki sonucu kontrol eder. Her iki teker de birbirine paralel hale getirildiğinde işlem tamamlanır.

Rot ayarı bozuk bir araç seyir halindeyken sağa yada sola çekme eğilimindedir. Eğer lastik basınçları eşitse ve araçta hala bir yöne doğru çekme eğilimi varsa, rot ayarının yapılması gerekir. Sağa yada sola çekmenin yanı sıra bozuk rot ayarlı araçta tekerleklerin iç veya dış kısımlarında haddinden fazla derecede aşınmalar görülebilir. Bir süre yol aldıktan sonra lastiğe dikkatlice bakıldığında rengin eşit olmadığı tespit edilirse yine rot ayarının bozuk olduğundan şüphelenilebilir.

Aracın lastikleri yol ile düzgün bir şekilde örtüşmediğinden dolayı, viraj girişlerinde ve ani hareketlerde araçta kontrol kaybına yol açabilecek hatalı rot ayarı, aslında basit bir sorun olarak gözükse de bir an önce tamir ettirilmesi gereken önemli bir arızadır.

Ön takımın sert bir çukura girmesiyle veya yüksek bir kaldırımdan iniş esnasında aracınızın rot ayarı bozulabilir. Ancak yazlık kışlık lastik değişiminde, eğer düzgün bir işçilikle yapıldıysa, sadece balans ayarının yenilenmesi yeterlidir.

Rot ayarı yapan servisler genellikle rot kontrolünü ücretsiz olarak yapar. Rot kontrolü sonucunda bozuk ayarın düzeltilmesi ucuz bir bakım olsa da, bu kontrol ön takımda ortaya çıkabilecek pahalı sorunların önüne geçecektir.

Rot kontrolü sırasında otomobilin genel olarak ön takımdaki parçaları da kontrol edilir ve yürüyen aksamda düzgün çalışmayan parçaların da değiştirilmesi önerilebilir.

Dolayısıyla araçta yapılan rot kontrolü neticesinde hem aracın düz bir çizgide gidebilmesi sağlanır hem de yürüyen sistemin parçalarının kontrolü yapılarak sürüş güvenliği artırılır. Genellikle 10 bin km’de bir (herhangi bir çekme yaşanıyorsa) yapılacak olan rot ayarı ile aracın yürüyeninin de uzun bir süre sağlıklı çalışması sağlanır.

Aracın ön lastiklerinin balans ayarı yapılmadığında, hatalı yapıldığında ya da balans yapılan makinenin kalibrasyonu bozuksa lastikler direksiyonda titremeye neden olabilir. Bu durumda lastikleri başka bir yerde yeniden balans yaptırmak sorunu çözebilir.

Direksiyondaki titremenin bir diğer nedeni jant üzerindeki küçük bir eğrilik olabilir. Orta ve yüksek hızda düşülen bir çukur jantta eğriliğe sebep olabilir. Bu eğrilik genellikle balans yapan usta tarafından fark edilir. Araç sahibi uyarılır ve uygun makinelerle jant düzeltilir. Kusursuz daire formunu yeniden kazanan jant, lastikle birleştirilir ve balans ayarı yapılarak araca montaja hazır hale getirilir.

Lastik havalarının dengeli olmaması da direksiyon titremesine sebep olabilir. Bunu kontrol etmek için ön ve arkadaki karşılıklı lastiklerin basınç değerinin aynı olduğu kontrol edilmelidir. Önerilen lastik basıncı değerleri genellikle araç kapısının ya da depo kapağının iç bölümünde yazmaktadır.

Lastiklerin eskimesi, taban bozukluğu ve dişlerinin düzensiz olarak aşınması benzer probleme sebep olabilir. Bu durumda tek çözüm lastikleri yenileriyle değiştirmektir.

Eğer direksiyon titremesi yalnızca frene bastığınızda oluyorsa bunun sebebi fren disklerinin eğri olmasıdır. Fren diskleri değiştirilmeli ya da uygunsa yüzeyi torna ile düzeltilmelidir.

Direksiyon titremesi araç çalışır halde dururken de devam ediyorsa sorun motor bağlantı parçalarındaki bir hasardan kaynaklanıyor olabilir. Bu durumda motor kulağı ya da motor takozu olarak adlandırılan parça kontrol edilmelidir.

Yüksek hızda titreme varken ayağınızı gaz pedalından çektiğinizde titreme kesiliyorsa titremenin sebebi aks (dönme hareketini tekerleklere ileten çelik mil) kaynaklı olabilir.

Aracınızda yazlık ve kışlık lastikleri ayrı ayrı kullanıyorsanız balans ayarı her lastik değişimde yapılır. Ancak yalnızca yazlık lastik ya da dört mevsim lastik kullanıyorsanız uzun bir süredir balans ayarı yaptırmamış olabilirsiniz. Lastik değişimi yapılmasa bile yılda bir kez balans kontrolü ve ayarı yaptırmak sürüş konforu ve güvenliği açısından son derece faydalı olacaktır.